Home > Nhật ký > NGƯỜI ĐIỂM NHÃN TÂM HỒN – THE PROPHET

NGƯỜI ĐIỂM NHÃN TÂM HỒN – THE PROPHET

NGƯỜI ĐIỂM NHÃN TÂM HỒN

Bản dịch của Lê Tuấn Đạt

Từ tác phẩm THE PROPHET

Của KAHLIL GIBRAN

 

Bóng Thuyền Ló Dạng ­– Bàn về Tình Yêu- Bàn về Hôn Nhân- Bàn về Con Cái- Bàn về sự Cho đi- Bàn về sự Ăn Uống- Bàn về sự Cần Lao- Bàn về Niềm Vui và Nỗi Buồn- Bàn về Nơi Chốn Dung Thân- Bàn về sự Mua Bán- Bàn về Tội Ác và Trừng Phạt- Bàn về Luật Pháp- Bàn về Tự Do- Bàn về Lý Trí và niềm Đam Mê- Bàn về sự Đau Đớn- Bàn về sự Tự Biết Mình- Bàn về sự Giáo Huấn- Bàn về Tình Bằng Hữu- Bàn về sự Trò Chuyện- Bàn về Thời Gian-Bàn về Thiện và Ác- Bàn về sự Cầu Nguyện- bàn về Lạc Thú- Bàn về Cái Đẹp- Bàn về Tín Ngưỡng- Bàn về Cái Chết- Phút Giây Giã Biệt.

******************************************************************************
                                    
1. BÓNG THUYỀN LÓ DẠNG

Almustafa, người được thượng đế chọn và tin yêu, người được xem là ánh bình minh của thời mình đang sống, đã ở thành Orphalese suốt mười hai năm để chờ con thuyền của ông quay lại đưa ông về hòn đảo quê hương, nơi chôn nhau cắt rốn.

Vào năm thứ mười hai, đúng vào ngày thứ bảy của tuần hành lễ Ielool, giữa mùa gặt hái, ông leo lên ngọn đồi ngoài vòng thành, đưa mắt nhìn về phía biển, và chợt nhìn thấy con thuyền hiện dần ra trong màn sương mờ ảo.

Cánh cửa lòng ông mở tung ra, và niềm vui của ông bay tràn trên mặt biển. Ông khép mắt lại, thầm cầu nguyện trong cõi yên tĩnh của lòng mình.

Nhưng khi bước xuống chân đồi, một nỗi buồn chợt tràn ngập hồn ông. Ông nghĩ thầm: Làm sao mà ta có thể thanh thản ra đi, lòng không vướng bận? Không, ta không thể rời thành phố này mà hồn ta không bị một vết thương.

Rất dài là những ngày khổ đau ta đã sống trong vòng thành này, và rất sâu là những đêm cô đơn quạnh quẽ. Ai có thể từ giã nỗi đau và cô đơn của mình mà không một chút luyến lưu?

Biết bao nhiêu mảnh vỡ tâm hồn ta đã rơi rớt trên các đường phố này, biết bao nhiêu đứa con của khát vọng ta đã trần trụi mà dạo bước giữa các ngọn đồi kia. Không, ta không thể bỏ chúng để ra đi mà không cảm thấy một gánh nặng, một sự nhói đau.

Ngày hôm nay, thứ mà ta sắp vứt bỏ đi không phải là y phục, mà là một mảng da ta tự tay mình bóc ra khỏi cơ thể. Cũng không phải là một ý nghĩ ta để lại phía sau, mà là cả một trái tim đã trở nên ngọt ngào nhờ những cơn đói khát.

Nhưng ta không thể nấn ná thêm được nữa. Biển vốn luôn vẫy gọi mọi thứ vào lòng, giờ đây đang vẫy gọi ta, và ta phải ra khơi. Bởi vì ở lại tức là chấp nhận bị đông cứng, bị hóa thành pha lê, bị đúc trong một cái khuôn, dù thời gian vẫn rừng rực cháy trong đêm.

Lòng ta tha thiết muốn mang theo mọi thứ ở chốn này. Nhưng biết làm sao được?

Một giọng nói làm sao mang theo được cái lưỡi cùng với cặp môi đã chắp cho nó đôi cánh. Tự một mình nó phải tìm đường vượt lên không gian.

Cũng như cánh đại bàng kia phải tự một mình bay qua mặt trời mà không mang theo cái tổ…

Rồi khi bước xuống chân đồi, ông lại quay nhìn về phía biển, và thấy con thuyền của mình vừa cập bến, trên mũi thuyền lố nhố đoàn thủy thủ, những  đồng hương của ông.

Tâm hồn ông cất tiếng gọi họ bằng giọng của chính ông:

Hỡi những đứa con trai của bà mẹ ngàn xưa, những chàng kỵ sĩ trên sóng nước,

Đã bao lần các bạn căng buồm trong giấc mơ ta. Và bây giờ, các bạn đã đến khi ta tỉnh ngủ, cũng là lúc giấc mơ ta sâu nhất.

Ta đã sẵn sàng lên đường. Niềm rạo rực trong ta đang căng lên cùng cánh buồm khát gió.

Chỉ xin cho ta thở thêm một hơi thở nữa trong không khí tĩnh lặng này, và cho ta thêm một lần trìu mến nhìn lại phía sau.

Rồi ta sẽ đến cùng các bạn, như một thủy thủ trong đoàn thủy thủ.

Và thưa người, đại dương mênh mông, bà mẹ đã ngàn năm không ngủ, người là sự thanh bình của các dòng suối và các nhánh sông,

Chỉ chờ con suối này thêm một lần uốn khúc, ngọn cỏ này thêm một lần thì thầm, rồi con sẽ đến với người, một giọt nước mênh mông hòa vào muôn trùng biển cả.

Và khi cất bước đi, ông thấy từ xa những đàn ông, đàn bà từ các cánh đồng, các vườn nho đổ ra, vội vã bước về phía cổng thành.

Và ông nghe tiếng họ gọi tên mình, những tiếng gọi truyền đi từ cánh đồng này sang cánh đồng khác thông báo nhau về sự xuất hiện của con thuyền.

Và ông tự nhủ:

Chẳng lẽ ngày chia tay hôm nay lại là ngày sum họp?

Có thể nói thế này chăng, đêm trước của ta thực chất là buổi bình minh?

Ta biết tặng gì cho những người bỏ dở luống cày giữa ruộng, những người đã dừng bánh quay máy ép nho hôm nay đã vì ta mà đến?

Tâm hồn ta liệu có sẽ trở thành một thân cây trĩu quả để ta hái tặng họ?

Những ước vọng của ta liệu có sẽ tuôn trào như một mạch suối để ta hứng đầy ly cho họ?

Ta có được làm chiếc đàn để bàn tay của đấng tối thượng chạm vào, hay là chiếc sáo để hơi thở của Người thổi qua ?

Là một người luôn đi tìm sự tĩnh lặng, ta đã tìm được kho báu nào trong đó để có thể đem ban phát với sự tự tin?

Và nếu đây là ngày ta gặt hái, thì ta đã gieo hạt ở cánh đồng nào, vào những mùa nào không nhớ nữa?

Nếu quả thật đây là lúc ta phải nâng chiếc đèn lồng của mình mình lên, thì ngọn lửa cháy bên trong hẳn sẽ không phải là ngọn lửa của ta.

Ta sẽ nâng chiếc đèn lồng lên, trống không và tăm tối.

Và người canh gác của bóng đêm sẽ rót dầu vào rồi châm lửa….

Những điều này Almustafa nói bằng lời. Nhưng còn nhiều điều khác trong tim của ông chưa được thốt ra. Vì chính ông cũng không thể nói hết những bí mật sâu xa của mình.

Khi ông bước vào thành, mọi người ùa đến vây lấy ông. Họ cùng đồng thanh kêu lên với ông như thể cùng một giọng.

Và các bô lão của thành phố bước ra, cùng nói:

Xin đừng vội xa chúng tôi.

Thầy là bóng trưa trong buổi hoàng hôn nhá nhem của chúng tôi; tuổi thanh xuân của thầy đã cho chúng tôi những giấc mơ để mà mơ mộng.

Giữa chúng tôi, thầy không phải là người xa lạ, cũng không phải là một khách quen. Thầy là con trai, thầy là người thân mến của chúng tôi. Xin đừng để những đôi  mắt của chúng tôi phải nhung nhớ khát thèm được nhìn thấy khuôn mặt của thầy.

Các thầy tu cùng các nữ tu lại nói với ông:

Xin đừng vội để sóng biển chia cách chúng ta, đừng để những năm tháng thầy sống giữa chúng tôi trở thành hoài niệm.

Thầy đã đi bên chúng tôi như một linh hồn, và chiếc bóng của thầy là ánh sáng chiếu lên mặt chúng tôi.

Chúng tôi yêu quý thầy xiết bao, nhưng bấy lâu nay tình cảm của chúng tôi không biết nói, và nó lại bị che bằng một tấm mạng. Nhưng giờ đây nó đang cố cất tiếng nói to gọi thầy, và muốn cởi bỏ tấm mạng trước thầy.

Và tình thương mến ấy, mãi đến lúc sắp cách xa này nó mới biết bản thân nó sâu xa đến chừng nào.

Những người khác cũng bước ra nài nỉ.

Nhưng Almustafa không đáp lời họ mà chỉ lặng lẽ đứng cúi đầu. Chỉ những ai đứng gần mới thấy nước mắt ông rơi ướt ngực.

Rồi ông cùng đám người ấy tiến đến quảng trường lớn trước đền thờ. Từ đền thờ tôn nghiêm ấy, chợt bước ra một người phụ nữ tên là Almitra, người có phận sự chuyên lo việc tế tự trong đền.

Với ánh mắt vô cùng dịu dàngông nhìn người phụ nữa này  vì bà là người đầu tiên đã tìm thấy và tin tưởng ông khi ông mới đặt chân đến thành phố này chỉ mới được chỉ một ngày.

Giọng tha thiết, bà nói:

Hỡi nhà Tiên Tri của Thượng Đế, hỡi con người luôn đi kiếm cái vô cùng tận, từ lâu thầy vẫn dõi mắt trong các khoảng xa để tìm kiếm bóng dáng chiếc thuyền mình.

Chiếc thuyền ấy giờ đây đã đến, thế là thầy sắp phải ra đi.

Thầy vẫn hằng mong mỏi tìm về miền đất trong ký ức của thầy, nơi trú ngụ của những mong muốn rộng lớn hơn, và tình yêu của chúng tôi sẽ không giữ nổi thầy, cũng như nhu cầu của chúng tôi sẽ không ngăn được thầy.

Nhưng trước khi thầy đi, chúng tôi xin thầy hãy cất tiếng nói và cho chúng tôi biết  chân lý mà thầy hằng suy nghiệm. Chúng tôi sẽ trao chân lý đó lại cho con cái chúng tôi, và đến lượt chúng sẽ trao lại cho con cái sau này của chúng, để nó mãi mãi không bị lụi tàn.

Trong cô đơn thầy đã quan sát ngày của chúng tôi, và trong thao thức thầy đã hằng đêm lắng nghe hết giọng cười tiếng khóc của chúng tôi  trong giấc ngủ.

Vì vậy, giờ đây xin thầy hãy nói cho chúng tôi biết về chính chúng tôi, hãy kể với chúng tôi tất cả những gì thầy được khai nhãn về khoảng giữa hai bờ sinh tử.

Và ông đáp:

Hỡi dân thành Orphalese! Ta biết nói gì với các bạn ngoài những điều đang rung động trong tâm hồn các bạn ngay giữa chính giây phút này đây?

2. BÀN VỀ TÌNH YÊU

Và Almitra hỏi, ” Vậy xin thầy hãy giảng cho chúng tôi về Tình Yêu.”

Nhà Tiên Tri ngẩng cao đầu, đưa mắt nhìn mọi người. Đám đông lặng phắt đợi nghe. Rồi bằng một giọng trầm ấm, ông bắt đầu nói:

Khi Tình Yêu lên tiếng gọi, hãy mau bước chân theo,

Dù đường tình đầy gian nan khúc khuỷu.

Và khi Tình Yêu dang rộng đôi cánh để đón ta,

Đừng có chối từ, dù đao kiếm nơi đầu cánh nhọn của Tình Yêu có thể gây cho ta thương tích.

Và khi Tình Yêu nói, ta phải tin,

Dù tiếng nói của Tình Yêu có thể làm giấc mơ ta tan vỡ,

Như gió bắc về thổi trơ trụi vườn xanh.

Tình Yêu đặt ta lên ngai vàng, nhưng cũng đóng đinh ta lên thập tự. Tình Yêu vun tưới cho ta xanh lớn nhưng cũng khiến cắt nhánh tỉa cành ta.

Bởi Tình Yêu vươn lên đến ngọn cao của ta, vuốt ve ta như vuốt ve những cành non đang nhẹ rung trong nắng,

Thì Tình Yêu cũng tìm xuống gốc, lắc rung ta cho bật rễ khỏi đất lành.

Tình Yêu gặt ta về như gặt những bắp ngô,

Tình Yêu lột sạch ta cho đến khi ta trơ trụi.

Tình Yêu bóc sạch lớp vỏ hạt của ta

Tình Yêu xay ta thành bột trắng tinh,

Tình Yêu giả ta ra cho đến khi thành bột nhão,

Rồi đặt ta vào ngọn lửa linh thiêng để nướng ta thành chiếc bánh thiêng cho tiệc thiêng của Thượng Đế.

Tình Yêu làm tất cả những điều ấy vì ta, để giúp ta nhận ra những bí ẩn trong chính trái tim mình, và trong sự giác ngộ đó, ta bỗng biến thành một phần trái tim của Sự Sống.

Nhưng nếu vì hoảng sợ mà ta chỉ muốn tìm sự bình yên và niềm hoan lạc trong Tình Yêu,

Thì tốt hơn ta cứ giữ chặt lớp vỏ bao bọc trần trụi của mình và tìm đường trốn khỏi chiếc cối xay của nó.

Để rồi trong cái thế giới không có bốn mùa kia, có thể ta cũng sẽ cười, nhưng không được cười thỏa chí; có thể ta cũng sẽ khóc, nhưng lệ chỉ chảy nửa dòng.

Vì Tình Yêu không trao gì cả ngoài chính bản thân mình, và cũng không nhận gì cả ngoài cái mà Tình Yêu sẵn có.

Tình Yêu không sở hữu ai, và cũng không để ai sở hữu mình,

Vì với Tình Yêu, chỉ cần Tình Yêu là đủ.

Khi yêu, xin đừng nói, “ Thượng Đế đang ngự trị trong trái tim tôi,” mà hãy nói, “Tôi đang ở trong trái tim của Thượng Đế.”

Và cũng đừng nghĩ cách làm chuyển hướng Tình Yêu, vì nếu thấy ta xứng đáng, Tình Yêu sẽ tự chuyển hướng về ta.

Vì Tình Yêu không có khao khát nào ngoài khát khao tự hoàn thiện lấy mình.

Nhưng nếu bạn yêu và cảm thấy cần khao khát, thì hãy khao khát những điều này:

Hãy khao khát được tan ra, và như một dòng suối ngọt, hãy hát khúc nhạc rì rầm với trời đêm.

Được nếm mùi cay đắng của quá nhiều dịu ngọt.

Được một lần bị tổn thương vì sự hiểu biết về Tình Yêu của chính mình.

Được tự nguyện và vui vẻ rơi máu đào.

Được thức dậy mỗi bình minh với một trái tim bay bổng, và được cất tiếng cảm ơn vì có thêm một ngày nữa để yêu thương.

Được nằm ngơi nghỉ ban trưa để suy nghiệm về nguồn hoan lạc mà Tình Yêu mang đến.

Và được chìm vào giấc ngủ với lời cầu nguyện cất giữ trong tim dành cho người yêu dấu, với một khúc tụng ca đang chờ sẵn trên môi.

3. BÀN VỀ HÔN NHÂN

Thế rồi Almitra lại hỏi, “Thưa thầy, thế còn Hôn Nhân thì sao ạ?”

Và nhà Tiên Tri đáp:

Các bạn cùng sinh ra, và các bạn sẽ sống cùng nhau mãi mãi.

Các bạn cũng sẽ ở bên nhau khi đôi cánh trắng toát của Thần Chết sà xuống cướp đi ngày vàng của các bạn.

Và nên nhớ, lúc nào các bạn cũng sẽ mãi bên nhau, ngay cả trong ký ức lặng thầm của Thượng Đế.

Nhưng trong sự quấn quít không rời ấy, hãy dành một chút khoảng trống cách ngăn.

Hãy để những đợt gió của thiên đường được vờn lượn trong các khoảng trống ấy của các bạn.

Hãy yêu nhau đi, nhưng đừng biến tình yêu thành một sợi dây trói buộc.

Hãy để tình yêu trở thành một đại dương luôn tuôn chảy giữa các bến bờ tâm hồn của bạn.

Hãy rót đầy ly cho nhau, nhưng đừng cùng uống từ một ly duy nhất.

Hãy trao nhau bánh mì, nhưng chớ cùng ăn chung một chiếc bánh.

Hãy nhảy múa ca hát vui vẻ cùng nhau, nhưng hãy để mỗi người được thoải mái trong những phút riêng tư.

Ngay như cây đàn kia, mỗi dây đàn đều có khoảng ngăn khác biệt trong khi phối hợp với nhau để ngân lên khúc nhạc du dương.

Hãy tặng nhau trái tim, nhưng hãy nhớ rằng trái tim không phải để riêng mỗi người chiếm giữ,

Bởi lẽ chỉ có bàn tay của Cuộc Sống mới có thể cầm giữ được trái tim của bạn mà thôi.

Hãy đứng bên nhau, nhưng đừng đứng gần bên nhau quá nhé:

Vì trong ngôi đền, các cây cột cũng đứng riêng ra,

Và cây sồi, cây bách đâu có bao giờ mọc trong bóng râm của nhau.

4. BÀN VỀ CON CÁI

Thế rồi một phụ nữ, tay ôm đứa bé trên ngực, cất tiếng yêu cầu, “Hãy nói với chúng tôi về chuyện Con Cái.”

Nhà Tiên Tri bảo:

Con cái của các bạn đâu phải là con cái của các bạn.

Chúng là những đứa con trai, con gái của chính Sự Sống đang khát khao Sự Sống. Và tuy những đứa con ấy đang ở cùng các bạn, nó không thuộc về các bạn.

Chúng chỉ đến với cuộc đời thông qua các bạn, chứ không phải các bạn sinh thành nên chúng.

Có thể các bạn mang lại cho chúng tình yêu, nhưng không thể gán cho chúng tư tưởng của các bạn được.

Vì chúng có tư tưởng riêng của chúng.

Các bạn có thể bảo bọc thân thể chúng, nhưng không thể bảo bọc tâm hồn.

Bởi vì tâm hồn của chúng sẽ cư ngụ trong ngôi nhà của ngày mai, ngôi nhà mà bạn sẽ không bao giờ đến thăm được, ngay cả trong giấc mơ.

Bạn có thể cố gắng để làm cho mình giống chúng, nhưng đừng hoài công biến chúng giống như mình.

Bởi vì Cuộc Sống không bao giờ quay ngược thời gian, cũng không bao giờ nấn ná chờ đợi Hôm Qua.

Các bạn chính là những cây cung, và xuất phát từ đó, con cái các bạn bay ra như những làn tên sống động.

Đấng xạ thủ ngắm hồng tâm trên con đường vô tận. Người sẽ kéo cong bạn bằng hết lực của mình để những mũi tên của Người có thể bay thật nhanh và thật xa.

Hãy xem việc được làm cây cung cong lại trong tay người xạ thủ là một nguồn vui.

Bởi lẽ, Người yêu mến cánh tên đang bay bao nhiêu, thì Người cũng yêu mến bấy nhiêu cây cung đang đứng yên một chỗ.

5. BÀN VỀ SỰ CHO ĐI

Rồi một phú hộ hỏi, “Xin hãy giảng về sự Cho đi.”

Ông bèn nói:

Cho đi của cải, nghĩa là cho đi rất ít.

Cho đi cả bản thân của mình mới thực sự là cho.

Bởi chưng, của cải là gì nếu không phải là những thứ mà ta tích trữ và bo bo giữ chặt vì sợ rằng ngày mai ta có thể cần đến?

Và ngày mai, ngày mai sẽ mang lại gì cho chú chó quá lo xa, cứ cặm cụi đào chôn những khúc xương trên bãi cát hoang vu khi theo chân đoàn hành hương về thánh địa?

Và nỗi lo sợ thiếu thốn là gì, hay chính là nỗi lo sợ một ngày kia không còn gì để mà lo sợ nữa?

Khi cái giếng của ta còn dồi dào mạch nước, thì sao ta lại bị ám ảnh bởi nỗi lo chết khát, phải chăng chính nỗi ám ảnh kia là một cơn khát không bao giờ thỏa được?

Có những người cho đi một ít những thứ mà họ có rất nhiều – họ cho đi để mọi người biết đến mình, và chính cái động lực ngầm kia đã biến quà tặng của họ trở nên vô nghĩa.

Lại có những người chẳng có gì nhiều nhưng đem cho đi hết thảy.

Họ là những người giàu đức tin vào cuộc sống và hào phóng với đời, và vì thế cái kho của họ không bao giờ cạn.

Có những người biết trao tặng cho người khác với niềm hoan hỉ, và chính niềm hoan hỉ kia là phần thưởng đền bù cho họ.

Có những người đem cho đi mà lòng đau như cắt, và sự đau đớn tiếc rẻ kia là lễ rửa tội dành cho họ.

Lại có những người khi cho đi, lòng không mảy may hối tiếc. Họ không cần lấy quà tặng đổi lấy niềm vui, cũng chẳng bận tâm rằng mình đang làm việc phúc.

Họ chỉ việc cho đi, cũng như ở phía thung lũng xa kia, những khóm hoa sim đang lặng lẽ tỏa hương thơm vào không gian trời đất.

Và qua bàn tay trao tặng của những người này, Thượng Đế đã cất lời. Nụ cười ấm áp của Thượng Đế gửi cho Trái Đất chính là tỏa ra từ đôi mắt của những người như vậy.

Cho đi khi người hỏi xin hẳn nhiên là một điều tốt, nhưng cho đi mà không cần ai gợi ý, cho đi vì cảm nhận người ta đang cần, điều đó còn tốt hơn gấp bội.

Và đối với những bàn tay hào phóng, việc tìm kiếm người cần nhận của cho là một niềm vui thậm chí còn lớn hơn niềm vui trao tặng.

Vậy thì còn có gì mà ta từ chối không trao tặng?

Tất cả những gì mà ta có ngày hôm nay, một ngày kia rồi cũng sẽ được cho đi hết.

Vậy thì hãy cho đi ngay từ bây giờ, để mùa trao tặng hãy còn kịp là mùa của bạn chứ không phải là của những người thừa kế sau này.

Bạn sẽ nói, “Ừ thì tôi cũng sẽ cho đi, nhưng chỉ cho những người xứng đáng.”

Những thân cây trong ngôi vườn của bạn không nói như thế, và những gia súc trên đồng cỏ của bạn cũng không.

Chúng cho đi là vì chúng cần sống, bởi lẽ giữ lại đồng nghĩa với lụi tàn.

Chắc chắn là bất cứ người nào đã xứng đáng được hưởng sự sống mỗi ngày, mỗi đêm, thì cũng sẽ xứng đáng được nhận mọi thứ khác mà bạn muốn cho đi.

Và những ai đã xứng đáng được uống nước từ nguồn biển lớn cuộc đời cũng đều xứng đáng rót đầy chiếc ly của mình từ nguồn suối nhỏ của bạn.
Liệu còn có giá trị nào lớn hơn cái giá trị của người có đủ can đảm, đủ tự tin để  nhận của cho và từ chối lòng trắc ẩn?

Và bạn là ai mà đòi người khác phải phơi bày hết tâm can và lòng tự trọng, để bạn nhìn thấy chân giá trị và lòng kiêu hãnh không biết quỳ lụy của họ?.

Vậy trước tiên, hãy tỏ ra bạn là người xứng đáng được đóng vai kẻ cho đi, là công cụ để thực hiện sự cho đi.

Vì suy cho cùng, chính Cuộc Sống mới là người trao tặng cho Cuộc Sống, còn bạn chỉ là người chứng kiến, dù cứ tưởng là mình trao tặng.

Còn các bạn nữa, những người được nhận của cho – tất cả chúng ta đều là những người được nhận của cho – xin các bạn đừng để  sự tri ân đè nặng cõi lòng mình, vì làm như vậy các bạn sẽ đặt một cái ách lên cổ chính mình và lên cổ cả những người trao tặng.

Hãy cùng bay lên với người trao tặng bằng món quà vừa được trao, như bay lên bằng đôi cánh.

Bởi vì nếu quá bận tâm với món quà mình vừa nhận tức là bạn đã nghi ngờ hảo tâm của người trao, những người vẫn xem trái đất bao dung là mẹ, và gọi Thượng Đế là cha.

6. BÀN VỀ ẨM THỰC

Rồi một ông già, chủ một quán rượu, nói, “Xin thầy hãy nói qua đôi chút về việc ăn uống.”

Nhà Tiên Tri nói:

Ước gì chúng ta có thể sống được chỉ bằng hương thơm tỏa lên từ mặt đất, như cái cây kia, vẫn sống được nhờ vào khí trời và ánh sáng.

Nhưng vì ta phải giết thú để ăn, phải cướp sửa mẹ của những con thú non để uống, nên phải xem việc ấy như một nghi lễ thiêng liêng.

Hãy biến chiếc bàn ăn của bạn thành chiếc bệ thờ mà trên đó những tạo vật tinh khiết và vô tội của núi rừng, của đồng ruộng phải hy sinh cho một thứ còn tinh khiết và vô tội hơn rất nhiều.

Khi bạn sắp phải giết thịt một con vật nào đó, hãy nói thầm với nó bằng tiếng lòng của bạn:

“Bằng chính sức mạnh mà ta dùng để giết ngươi hôm nay, một ngày kia ta cũng bị giết đi, và cũng bị tiêu hóa,

Bởi lẽ cái luật trời đã đặt ngươi vào bàn tay của ta ngày hôm nay rồi cũng sẽ đặt chính ta vào một bàn tay khác còn mạnh mẽ hơn.

Máu của ta cùng máu của ngươi chẳng là gì cả, mà chỉ là dòng nhựa sống đang trào dâng trong thân cây của thiên đường.”

Và khi bạn ghé răng cắn vào một quả táo,

Hãy nói thầm với quả táo đó bằng lời trái tim của bạn:

“Táo ơi, hạt của ngươi không phí uổng đâu, nó sẽ tiếp tục sống trong thân thể của ta,

Những nụ chồi ngày mai của ngươi sẽ kết hoa trong trái tim ta,

Và hương thơm của ngươi sẽ là hơi thở của ta. Cứ thế, cả hai ta sẽ cùng hoan lạc suốt bốn mùa.”

Khi mùa thu đến, khi bạn hái nho trong vườn để cất rượu, hãy nói với nho bằng lời từ trái tim của bạn:

“Ta cũng là một vườn nho, và trái của ta rồi cũng sẽ được hái để đem ủ rượu,

Và cũng như rượu mới lên men, ta sẽ được ủ trong cái thùng vĩnh cửu.”

Rồi mùa đông tới, khi chiết rượu ra, với mỗi ly rượu mới, hãy để từ tim bạn vang lên một bài ca.

Và hãy để mỗi lời ca trong bài ca ấy nhắc lại những ngày thu trước, nhắc lại vườn nho, và nhắc lại cả cái máy ép nho.

7. BÀN VỀ CẦN LAO

Rồi một người dân cày yêu cầu, “ Xin hãy nói với chúng tôi về sự Cần  Lao.”

Và nhà Tiên Tri đáp rằng:

Ta làm việc là để hòa nhịp với trái đất và linh hồn của trái đất.

Bởi vì nếu mãi nhàn cư, ta sẽ trở thành kẻ xa lạ trước bốn mùa. Ta sẽ tự tách mình ra khỏi dòng diễu hành của dòng đời đang oai nghiêm tiến về nơi vô định trong sự thuần phục đầy kiêu hãnh.

Khi bạn làm việc, bạn sẽ là một cây đàn mà tiếng thì thầm của những phút cần lao, qua tâm hồn của cây đàn ấy, sẽ biến thành âm nhạc.

Trong các bạn đây, liệu có ai muốn mình là ống sậy lặng câm khi tất cả những người chung quanh hát khúc đồng ca?

Người ta luôn bảo với các bạn rằng việc làm là một lời nguyền, và lao động là một điều bất hạnh.

Nhưng ta lại nói với các bạn rằng khi các bạn làm việc, các bạn đã góp phần thực hiện giấc mơ sâu xa nhất của trái đất, và đó là bổn phận được giao cho bạn khi giấc mơ ấy mới manh nha.

Và khi bạn giữ cho mình bận rộn cần lao, bạn đã thực sự thể hiện tình yêu cuộc sống.

Yêu cuộc sống qua lao động sẽ giúp bạn thêm gần gũi với những bí mật sâu xa nhất của cuộc đời.

Nhưng nếu trong cơn đau đớn, bạn gọi sự sinh nở là thống khổ, và cho rằng việc mưu sinh là một lời nguyền được viết sẵn trên trán bạn, thì ta bảo với các bạn rằng chỉ có giọt mồ hôi cần lao toát ra từ trán bạn mới có thể xóa sạch lời nguyền đó.

Người ta thường bảo với các bạn rằng cuộc đời là đen tối, và trong cơn mệt mỏi, bạn lại mù quáng đồng tình với những gì mà đám người mệt mỏi kia đã thốt ra.

Ta cũng nói với các bạn y như vậy. Cuộc sống quả là bóng đêm đen nếu không có một động cơ thúc giục.

Và tất cả các động cơ thúc giục đều là mù quáng nếu không có tri thức,

Và tất cả tri thức đều là thứ vất đi nếu không có cần lao,

Và cả việc cần lao nữa, đều là vô nghĩa nốt, nếu không có tình yêu.

Và khi bạn lao động với tất cả tình yêu của mình, bạn đã tự gắn kết mình với chính bản thân mình, với những người quanh bạn, và với Thượng Đế.

Vậy, thế nào là làm việc với tất cả tình yêu?

Nó cũng giống như việc dệt một tấm áo bằng những sợi tơ rút ra từ chính trái tim của bạn, biết rằng người mà bạn yêu thương sẽ mặc tấm áo này,

Nó cũng giống như việc bạn xây một ngôi nhà với tất cả sự dịu dàng, biết rằng người mà bạn yêu thương sẽ được sống trong ngôi nhà ấm cúng này.

Nó cũng giống như việc bạn gieo một hạt mầm với tất cả sự âu yếm, gặt hái quả thơm với tất cả niềm vui, biết rằng người mà bạn yêu thương sẽ được nếm quả ngon này.

Nó chính là việc bạn chăm nom, lo lắng cho tất cả những gì mà bạn đã tạo ra bằng chính hơi thở từ tâm hồn của bạn, biết rằng những người đã khuất vào cõi thiêng liêng đang đứng bên cạnh và quan sát từng việc làm của bạn.

Ta thường nghe một số người trong các bạn nói như mớ ngủ “Người điêu khắc lên cẩm thạch và tìm thấy bóng dáng của tâm hồn mình trong đá quý thì cao quý hơn nhiều so với người chỉ biết cặm cụi với luống cày nơi đồng ruộng,

Kẻ đi gom bảy sắc cầu vồng  để vẽ chân dung con người lên mặt lụa thì cao quý hơn nhiều so với người chỉ biết cần mẫn đóng giày cho thiện hạ mang dưới chân.”

Nhưng ta lại nói với các bạn, không phải trong cơn ngái ngủ, mà trong lúc ý thứ hoàn toàn tỉnh táo giữa thanh thiên, rằng ngọn gió kia, khi nói với thân sồi to lớn, hay với một lá cỏ khiêm nhường nhất, cũng đều bằng một thứ âm thanh dịu ngọt như nhau.

Chỉ có những ai, bằng chính tình yêu của mình, biết biến lời của ngọt ngào của gió thành một bài hát còn ngọt ngào hơn nữa  mới xứng đáng là người vĩ đại.

Vậy, Cần Lao chính là Tình Yêu hiển hiện.

Và nếu bạn ghét cần lao, không thể làm việc với tất cả tình yêu như thế, thì tốt hơn là bạn đừng làm việc nữa, mà hãy ngồi xuống bên cánh cổng của ngôi đền thiêng mà xem những  người đang làm việc say mê.

Vì nếu bạn nướng bánh với sự thờ ơ, thì bạn chỉ nướng được toàn những chiếc bánh khét không đủ no lòng nhân loại.

Nếu bạn ghét việc ép nho để chưng rượu, sự ghét ấy sẽ tạo độc tố trong men.

Và nếu bạn hát một cách gắng gượng, thì dù bạn có hát như thiên thần chăng nữa, tiếng hát của bạn cũng chỉ làm điếc tai nhân loại, khiến cho họ không nghe được tiếng gọi ân cần của ban ngày, tiếng gọi thiết tha  của ban đêm.

8. BÀN VỀ NIỀM VUI VÀ NỖI BUỒN

Rồi một phụ nữ nói, “Xin hãy nói với chúng tôi về Niềm Vui và Nỗi Buồn.”

Nhà Tiên Tri đáp:

Niềm vui của bạn cũng chính là nỗi buồn không che giấu.

Chính cái giếng nơi tiếng vang lên tiếng cười của các bạn, lắm khi lại chứa đầy nước mắt của các bạn.

Biết làm sao khác được?

Nỗi buồn càng khắc sâu vào các bạn, thì niềm vui đọng lại càng nhiều.

Có phải thế này chăng, chiếc cốc đựng rượu vang của bạn cũng chính là chiếc cốc đã từng bị nung trong nghìn độ lửa?

Và cây đàn an ủi tâm hồn bạn cũng chính là phiến gỗ từng bị dao cắt khoét đẻo dùi?

Khi bạn cảm thấy tràn ngập niềm vui, hãy nhìn vào nơi sâu thẳm tâm hồn, bạn sẽ nhận ra rằng chính thứ đã từng làm cho bạn buồn đau đang đem về cho bạn niềm vui hiện tại.

Và khi bạn cảm thấy buồn đau, hãy nhìn sâu vào tâm hồn mình lần nữa, bạn sẽ phát hiện ra rẳng mình đang khóc vì những gì trước kia đã từng đem lại niềm vui.

Một số người trong các bạn sẽ nói, “Niềm vui to lớn hơn nỗi buồn” trong khi một số khác phản đối, “Nỗi buồn mới to lớn hơn niềm vui.”

Nhưng ta cho các bạn biết, hai thứ đó không thể nào tách bạch.

Hai thứ đó luôn cùng đến với bạn, và khi một thứ đang ngồi với bạn ở bàn ăn, thì thứ kia đang nằm lim dim trên giường ngủ.

Thật ra, bạn luôn bị treo đong đưa như một quả cân giữa niềm vui và nỗi buồn của bạn.

Chỉ khi nào trống rỗng, bạn mới có thể đứng yên và giữ thăng bằng.

Khi người giữ kho tàng nhấc bạn lên để cân vàng bạc, thì lúc đó nỗi buồn hay niềm vui của bạn bèn trồi lên hay tụt xuống.

9. BÀN VỀ NƠI CHỐN DUNG THÂN

Lúc ấy, một thợ hồ bước ra và nói, “Xin hãy nói với chúng tôi về Nhà Cửa”

Người bèn bảo:

Trước khi xây nhà bên trong các tường thành, hãy để trí tưởng tượng của bạn dựng cho nó một nếp nhà dưới các tàng cây nơi hoang dã.

Vì mỗi hoàng hôn, lúc bạn xong việc bước trở về nhà, thì con người thứ hai trong bạn, kẻ lang bạt kỳ hồ, kẻ luôn cảm thấy cô đơn và xa cách, cũng bước về nhà của nó.

Ngôi nhà của bạn cũng là thân thể thứ hai của bạn, một thân thể cao lớn hơn nhiều.

Ngôi nà ấy lớn lên dưới ánh nắng mặt trời, nằm say ngủ trong tĩnh lặng của trời đêm, và đừng ai bảo rằng nó không hề mơ mộng.

Quả vậy, lẽ nào ngôi nhà của bạn không biết mơ sao?

Và trong mơ, liệu nó có giã từ phố thị để tìm về với những đỉnh đồi hay những cánh rừng?

Ôi, phải chi ta có thể gom lại các ngôi nhà của các bạn trong tay, và như một người gieo hạt, ta có thể rắc vãi chúng xuống khắp các thảo nguyên, đồi núi.

Ước gì phố xá của bạn là những thung lũng, ngỏ hẽm của bạn là những lối mòn xanh rì cỏ mượt, để các bạn có thể tìm đến thăm nhau qua các vườn nho với hương thơm của đất giắt đầy trong nếp áo.

Nhưng tiếc thay, những điều ta ước đó chưa trở thành hiện thực.

Trong lo âu, cha ông xưa của các bạn đã gom các bạn lại quá gần nhau. Và nỗi lo âu đó sẽ còn kéo dài thêm một thời gian hơi lâu nữa. Trong một thời gian hơi lâu nữa, những bức tường thành phố sẽ còn cách ngăn tổ ấm của các bạn với những cánh đồng.

Hỡi dân thành Orphalese, hãy nói cho ta biết, các bạn có những gì trong ngôi nhà của các bạn? Các bạn đang canh giữ gì phía sau những cánh cửa khép chặt kia?

Các bạn có giữ được sự yên bình không, cái sự yên bình như động lực ngầm để bật lên sức mạnh của các bạn?

Các bạn còn giữ được những hoài niệm không, những hoài niệm như những vòm cung mờ ảo bắc cầu qua đỉnh cao của trí tuệ?

Các bạn có giữ được sự toàn mỹ không, sự toàn mỹ đã dẫn dắt tâm hồn đi từ những thứ làm bằng gỗ đá vô tri lên đến tận miền núi thánh?

Hãy nói cho ta hay, các bạn có giữ được những thứ ấy trong nhà không?

Hay bạn chỉ có những tiện nghi, chỉ có lòng tham được sở hữu thêm nhiều tiện nghi, một thứ lòng tham bước rụt rè qua cửa nhà bạn như một người khách, rồi thành người tiếp khách, rồi sau đó ở lại vĩnh viễn như ông chủ thật sự của ngôi nhà?

Không, lòng tham đó trở thành một tay nuôi dạy thú. Với cái móc sắt và chiếc roi da trong tay, hắn biến những khát khao to lớn hơn của bạn thành những con rối trong tay hắn.

Dù đôi tay hắn mềm như nhung, trái tim hắn lại là sắt lạnh.

Hắn ru bạn ngủ chỉ để được dịp đứng bên giường mà cười chế giễu nét đoan trang của da thịt bạn.

Hắn nhạo báng những cảm quan thuần khiết của bạn bằng cách đặt chúng lên những chùm tơ nhẹ như bông của đầu hạt giống, cho gió cuốn đi, để rồi ném chúng  xuống  đất vỡ tan như những chiếc lọ mỏng manh.

Không phải chỉ một lần, lòng ham muốn tiện nghi đã giết chết đam mê của tâm hồn rồi giả vờ đến dự tang với nụ cười đắc chí.

Nhưng các bạn, những đứa con của khí trời, những người dù nằm nghỉ ngơi nhưng tâm hồn vẫn luôn thao thức, các bạn sẽ không bị vướng bẫy, cũng không bị thuần hóa.

Ngôi nhà của bạn sẽ không phải là một mỏ neo, mà là một cột buồm.

Nó không phải là lớp màng lấp lánh bó chặt vết thương sâu, nhưng là hàng mi dài che cho cặp mắt.

Các bạn sẽ không cần phải xếp đôi cánh lại cho vừa để chui qua cánh cửa, không cần khom thấp đầu để khỏi va phải trần nhà, không cần phải dè dặt với hơi thở vì sợ các bức tường vỡ bung ra và sập xuống.

Bạn sẽ không cần phải sống trong những ngôi mộ mà người chết đã sẵn xây cho người đang sống.

Và dù nguy nga tráng lệ, ngôi nhà kia của các bạn sẽ không cần chứa đựng những bí ẩn của bạn, sẽ không còn là nơi tá túc của những khát vọng nơi bạn.

Bởi vì những gì bao la không cùng tận bên trong bạn luôn trú ngụ trong tòa lâu đài trên tận cao xanh, với cửa cái là làn sương mây mỏng ảo và các cửa sổ là các bài ca và vô tận trời đêm tĩnh lặng.

10. BÀN VỀ Y PHỤC

Rồi một cô thợ dệt nói, “Hãy nói với chúng tôi về Y Phục.”

Và nhà Tiên Tri đáp:

Quần áo che khuất đi phần lớn những gì đẹp đẽ nơi bạn, nhưng lại không giấu nổi  những gì không đẹp.

Và mặc dù khi mặc quần áo, bạn muốn tìm cho cơ thể sự riêng tư, nhưng có thể bạn sẽ thấy trong đó toàn là dây cương và xiềng xích.

Giá mà bạn có thể để nắng hồng và gió mát tiếp xúc với da thịt mình nhiều hơn là vải vóc.

Bởi hơi thở của cuộc sống luôn nằm trong ánh nắng, còn bàn tay của cuộc sống luôn vươn dài với gió trời.

Một vài người trong các bạn sẽ nói, “Chính gió bấc đã dệt áo quần buộc ta phải mặc.”

Nhưng mà, đáng xấu hổ thay là cái khung cửi của gió, và những sợi tơ dệt của nó chỉ làm cốt gân ta mềm yếu.

Khi làm xong phần việc của mình, gió chỉ còn biết cất tiếng cười nơi sâu cùng rừng thẳm.

Nên nhớ rằng, nét khiêm cung kín đáo chỉ là cái khiên che cơ thể ta khỏi những cặp mắt phàm tục.

Khi những kẻ phàm tục kia không còn trên cõi đời này nữa, thì sự khiêm nhu kín đáo sẽ là gì nếu không phải là gông cùm, là sự bưng bít trí tuệ?

Xin bạn đừng quên, mặt đất sẽ reo mừng khi cảm nhận bàn chân trần của bạn, và gió luôn khát khao được vuốt ve tóc bạn.

11. BÀN VỀ SỰ MUA BÁN

Rồi một thương nhân bước ra và nói, “Xin thầy hãy nói về sự Mua Bán.”

Và ông bảo:

Đất lành trao vào tay bạn trái ngon, nhưng chắc bạn chẳng muốn nhận đâu nếu bạn tự biết cách hái sao cho đầy đôi bàn tay bạn.

Chính khi đổi trao cho nhau tặng vật của đất lành,  bạn sẽ tìm thấy sự dồi dào khiến cho lòng mình thỏa mãn.

Tuy vậy, cuộc đổi trao ấy phải diễn ra trong tình yêu thương và lẽ công bằng, cầm bằng ngược lại, nó sẽ khơi dậy lòng tham nơi một số người và đẩy số còn lại vào cơn đói khát.

Ở ngoài chợ, các bạn – những người đổ mồ hôi sôi nước mắt trên mặt biển, trên cánh đồng và trong các vườn nho – sẽ có cuộc gặp gỡ với những người làm nghề dệt, nghề gốm và những người những người thu gom hương liệu.

Khi ấy, hãy thỉnh cầu hồn thiêng của đất về giữa mọi người, và hãy thiêng liêng hóa chiếc cân, thiêng liêng hóa sự cân đo đong đếm các giá trị sao cho tương xứng.

Và đừng cho những kẻ đến tay không được dự phần, vì những kẻ này chỉ chực dùng nước bọt để đổi lấy mồ hôi nước mắt của các bạn.

Với những kẻ ấy, các bạn hãy nói thẳng thừng:

“Hãy ra đồng mà làm việc với chúng tôi, hãy ra khơi cùng với anh em của chúng tôi mà tự quăng mẻ lưới của mình. Vì mặt đất và đại dương đã hào phóng với chúng tôi như thế nào thì cũng sẽ hào phóng với các anh y như vậy.”

Và nếu người du ca, người khiêu vũ và người thổi sáo cũng cùng đến, các bạn hãy mua luôn những món quà của họ.

Vì họ cũng là những người hái quả, lượm trầm hương, và những gì họ mang đến chợ, dù là sản phẩm của mộng mơ, vẫn là cơm, là áo dành cho tâm hồn bạn.

Và trước khi bạn rời chợ, hãy lưu ý đừng để cho ai phải ra về mà trên tay không có một chút gì.

Bởi vì hồn thiêng của đất sẽ không chịu ngủ yên trên đôi cánh của gió nếu như nhu cầu của người thấp hèn nhất trong các bạn chưa được thỏa mãn.

12. BÀN VỀ TỘI ÁC VÀ TRỪNG PHẠT.

Và rồi một quan tòa bước ra và hỏi, “Xin hãy nói đôi điều về Tội Ác và Trừng Phạt.”

Nhà Tiên Tri đáp:

Chính lúc linh hồn của các bạn lạc bước lang thang vô định trên ngọn gió, cô đơn và không được ai che chở,

Là lúc mà các bạn phạm tội với người khác và phạm tội với chính mình.

Vì lầm lạc ấy, bạn phải gõ cửa những người được đấng thiêng liêng ban cho ân điển, và phải đứng chờ ở đó dù chẳng được ai nghênh đón.

Cái bản ngã thánh thiện trong bạn cũng giống như lòng biển,

Bản ngã ấy vẫn muôn đời thuần khiết.

Giống như không khí, nó chỉ nâng cao lên chín tầng mây những tâm hồn đã được chắp sẵn cho đôi cánh rộng.

Bản ngã thánh thiện ấy trong bạn lại cũng giống như vầng mặt trời,

Ánh sáng mặt trời không cần biết đến đường đi của loài chuột chũi, cũng chẳng đi tìm cái hang khúc khuỷu quanh co của loài rắn độc.

Thế nhưng, cái bản ngã thánh thiện ấy không độc trị trong con người của bạn,

Một phần của bạn là người, một phần khác trong bạn vẫn chưa thành người.

Vẫn là một thứ yêu tinh chưa nên hình dạng đang nằm lơ mơ ngủ trong màn sương, chờ ngày thức dậy.

Và giờ đây, ta chỉ nói chuyện với phần người trong các bạn mà thôi.

Vì không phải là bản ngã thánh thiện, hay con yêu tinh đang nằm ngủ trong màn sương, mà chính phần người ấy trong bạn mới hiểu về Tội Ác và Trừng Phạt.

Rất thường khi, ta nghe các bạn nói về một người phạm tội như thể hắn ta là một người nào đó chứ không phải là một người trong các bạn, một người xa lạ chợt hiện ra trước mắt bạn, một kẻ từ phương trời xa xăm chợt đột nhập vào thế giới của bạn.

Nhưng ta nói với các bạn rằng, ngay cả những người thánh thiện, công minh nhất cũng không thể vượt cao hơn cái ngưỡng cao nhất có sẵn trong con người của mỗi bạn đây,

Và ngay cả những người độc ác nhất, hèn yếu nhất cũng không thể rơi sâu hơn cái ngưỡng thấp nhất trong mỗi bạn.

Nếu một chiếc lá lẻ loi không thể ngã vàng mà không được nguyên cả cội cây lặng thầm biết đến,

Thì một kẻ tạo ác không thể làm điều lầm lạc mà không được sự đồng tình dù trong vô thức của các bạn.

Như một đoàn diễu hành, các bạn cùng nắm tay nhau cùng hướng về bản ngã thánh thiện của mình.

Bạn vừa là con đường, vừa là người khách lữ hành.

Và khi một người trong các bạn vấp ngã, thì chính vì người đi phía sau mà người ấy vấp ngã, như một tín hiệu cảnh báo rằng có hòn đá giữa đường.

Vâng, và người ấy còn vấp ngã cho chính người đi phía trước, những người do chân nhanh và khỏe đã không kịp tháo dỡ hòn đá cản đường.

Và còn điều này nữa, dù nói ra biết chắc sẽ làm tâm hồn các bạn nặng trĩu:

Người bị giết không phải là hoàn toàn không có trách nhiệm gì với việc mình bị giết,

Người bị cướp cũng không phải là vô can với việc mình bị cướp.

Người lương thiện không phải là hoàn toàn vô tội trước hành vi của người độc ác,

Và bàn tay trong sạch cũng không còn hoàn toàn trong sạch trước việc làm của đứa côn đồ.

Vâng, trớ trêu thay, có lắm lúc người phạm tội lại là nạn nhân của người bị hại.

Và trớ trêu hơn nữa, người bị kết tội là người mang dùm gánh nặng tội lỗi cho người vô tội và không bị lên án.

Ta không thể tách rời những người liêm trực, lương thiện ra khỏi những kẻ bất công, độc ác.

Vì họ cùng hiện diện trước chung một mặt trời, cũng như sợi chỉ đen và sợi chỉ trắng được dệt đan xen vào nhau mà thành tấm vải.

Khi sợi chỉ đen bị đứt, người thợ dệt sẽ phải xem lai toàn tấm vải, rồi kiểm tra lại khung cửi xem có hư hỏng gì không.

Trong các bạn, nếu có ai đó muốn đem ra phán xét một người vợ không chung thủy,

Thì người đó cũng nên mang trái tim, mang linh hồn của người chồng ra mà cân đo tỉ mỉ.

Hãy để kẻ quất roi da vào tên tội phạm một lần nhìn vào tâm hồn của người bị hại.

Và nếu trong các bạn có người nào nhân danh lẽ phải để trừng phạt, để vung lưỡi rìu băm nát thân cây tội lỗi, thì hãy bảo người đó trước tiên phải tìm xem gốc rễ của nó ở đâu.

Chắc chắn người ấy sẽ phát hiện ra rằng rễ của cả cái thiện lẫn cái ác, cái sinh sôi lẫn cái lụi tàn, tất cả đều quyện chặt vào nhau trong trái tim im lìm của đất.

Các bạn là thẩm phán, những người hẳn rất công minh,

Cái bạn sẽ phán xét sao đây một kẻ mà về phần xác thì thật thà, nhưng về phần hồn thì đích thị là tên trộm cắp?

Các bạn sẽ trừng phạt như thế nào một kẻ giết người phần xác, nhưng bị người giết về phần hồn?

Các bạn sẽ khởi tố như thế nào một người mà xét về hành động, là một tên lừa đảo, một tên bóc lột,

Trong khi chính người đó cũng chất chứa khổ đau và bị người sỉ nhục?

Các bạn dành hình phạt nào cho một kẻ mà niềm hối hận ăn năn đã lớn hơn tội lỗi mà hắn gây ra?

Phải chăng lòng sám hối chưa đủ để đền bù cho công lý, một nền công lý được hỗ trợ bởi chính thứ luật pháp mà bạn sẵn lòng phục vụ?

Thế nhưng bạn không thể đặt sự sám hối vào tâm hồn những người vô tội, cũng không thể tháo gỡ nó ra khỏi trái tim những người có tội.

Ban đêm, tự nó sẽ lên tiếng gọi, và con người sẽ phải thao thức để soi lại chính mình.

Và các bạn, những người muốn am tường công lý, các bạn sẽ làm cách nào nếu không xem xét mọi hành vi ở nơi có đủ đầy ánh sáng?

Lúc đó, các bạn mới nhận ra rằng người còn đứng thẳng này và kẻ sa ngã kia thật ra chỉ là một người duy nhất, người đó đang đứng trong hoàng hôn chạng vạng, giữa ranh giới ban đêm của bản ngã yêu tinh và ban ngày của bản ngã thiên thần.

Và chính lúc đó các bạn mới thấy rằng viên đá nền được đặt trang trọng trong lễ khởi công ngôi đền cũng chẳng cao gì mấy so với viên đá móng bình thường thấp nhất.

13. BÀN VỀ LUẬT PHÁP

Rồi một trạng sư hỏi, “Thế còn Luật Pháp thì sao, thưa thầy?”

Nhà Tiên Tri đáp:

Các bạn sướng vui khi định ra luật lệ,

Nhưng các bạn lại càng sướng vui hơn khi chà đạp lên nó.

Giống như bầy trẻ con chơi đùa trên bãi biển. Chúng xây những tòa lâu đài bằng cát với tất cả sự kiên trì tỉ mỉ, rồi đạp đổ với những tràng cười thích chí.

Nhưng trong khi bạn xây lâu đài cát, biển vẫn âm thầm mang thêm nhiều cát vào bờ,

Còn khi bạn đạp vỡ lâu đài, biển cùng cười với bạn.

Thật vậy, biển luôn cười với những tâm hồn thuần phát.

Nhưng biết nói sao đây về những kẻ không biết nhìn đời như nhìn biển lớn, không xem luật lệ do loài người đặt ra như những lâu đài bằng cát?

Biết nói sao về những người xem cuộc sống là một tảng đá cứng thô, và pháp luật là một cái đục để họ khắc chạm vào đá hình bóng của mình?

Biết nói sao về những người què quặt luôn căm ghét ai đó có đôi chân khiêu vũ đẹp?

Về những con bò chỉ biết yêu chiếc ách của mình nên vẫn xem hươu nai chốn rừng xanh là một bọn lạc loài lêu lổng?

Về con rắn già không còn đủ sức lột da, nên bèn gọi những con rắn khác là lủ trần truồng vô liêm sỉ?

Về kẻ lê thân đến dự tiệc cưới từ rất sớm, và sau khi ăn uống no nê mỏi mệt rồi, lại vừa bước chân rời bàn tiệc vừa lẩm bẩm rằng mọi tiệc tùng trên đời đều là trái luật, và hết thảy những ai dự tiệc đều phạm pháp?

Ta còn biết nói gì về những con người ấy, ngoài một điều này, rằng: họ cũng đứng dưới ánh ngày, nhưng quay lưng lại với mặt trời?

Họ chỉ thấy mỗi chiếc bóng của mình thôi, và với họ, chiếc bóng ấy là pháp luật.

Với họ, mặt trời chẳng qua là vật tạo ra những cái bóng mà thôi.

Phải chăng việc công nhận pháp luật chẳng qua cũng giống như việc cúi sát đầu xuống để tìm bóng của chính mình trên đất?

Nhưng còn các bạn, những người bước đi, mặt hướng về phía mặt trời, có hình bóng nào in trên mặt đất đủ sức ghìm bước chân của bạn?

Các bạn, những người du hành cùng gió, có chiếc chong chóng nào điều khiển được hướng đi của bạn?

Luật lệ nào của con người có thể trói buộc được bạn, nếu bạn tự phá vỡ cái ách của mình mà không gây kinh động đến cánh cửa ngục tù?

Luật lệ nào làm bạn run sợ nếu bạn cứ nhảy múa mà không vấp chân té ngã vào xích xiềng kẻ khác?

Con người nào có đủ quyền phán xét bạn nếu bạn tự xé bỏ quần áo của mình mà không vất chúng bừa bãi trên lối đi của một ai?

Hỡi con dân thành Orphalese! Bạn có thể làm cho tiếng trống đang rung im bặt, bạn có thể tháo bỏ dây đàn, nhưng ai có thể ra lệnh cho bầy sơn ca ngưng tiếng hót?

14. BÀN VỀ TỰ DO

Và một nhà diễn thuyết nói, “Xin hãy nói về Tự Do.”

Ông đáp:

Trước cổng thành hay bên lò sưởi, ta đã thấy các bạn quỳ phủ phục để tôn thờ tự do của chính mình.

Các bạn phủ phục như bầy nô lệ quỳ trước tên bạo chúa, dù hắn rồi thì cũng sẽ giết họ.

Đúng vậy, trong khu rừng nhỏ cạnh đền thờ hay dưới bóng tường thành ta đã thấy những người tự do nhất trong các bạn mang vác tự do như mang vác một cái ách, cái cùm.

Và trái tim ta đã rỉ máu, vì ta biết rằng các bạn chỉ được tự do khi mà ngay cả mong ước tìm kiếm tự do cũng biến thành sợi dây cương, khi các bạn thôi nói về tự do như nói về một mục tiêu, một thành tựu.

Các bạn sẽ được tự do thật sự khi ngày của các bạn sống vẫn còn những lo toan, khi đêm của các bạn vẫn còn những ước ao và phiền muộn.

Nói cho đúng hơn, các bạn sẽ được tự do khi những thứ đó hãm vây đời bạn như những tấm vỉ sắt, và rồi bạn vùng thoát đưọc ra, trần trụi và không còn vướng bận.

Vậy làm sao các bạn có thể thoát ra khỏi những ngày, những đêm ngột ngạt ấy nếu các bạn không phá tan những xích xiềng đã được đúc nên trong buổi bình minh nhận thức, những thứ  xích xiềng đã trói cột bạn vào ban trưa của cuộc đời?

Thật ra, cái mà bạn gọi là tự do, nó là thứ xích xiềng kiên cố nhất, dù những khoen của nó có lấp lánh dưới ánh mặt trời làm ta lóa mắt.

Đó là gì, nếu không phải là những móc xích rời rạc của chính bản ngã, mà chỉ có vứt bỏ đi bạn mới mong được tự do?

Nếu đó là một điều luật bất công mà bạn muốn bãi bỏ, thì đó chính là điều luật mà bạn đã tự tay viết lên trán của chính mình.

Bạn không thể xóa đi điều luật ấy bằng cách đốt đi sách luật, cũng không thể rửa nó sạch khỏi trán của các quan tòa, dù dùng hết nước của cả một đại dương.

Và nếu đó là một bạo chúa mà bạn muốn phế ngôi, thì trước tiên hãy xem cái ngai vàng mà hắn dựng lên trong chính tâm hồn bạn có bị lật đổ hay chưa.

Bởi vì, có tên bạo chúa nào có thể cai trị được những người tự do và kiêu hãnh, ngoài tên bạo chúa vô hình đang nằm trong chính trong sự tự do của những người đó, trong chính niềm kiêu hãnh mà họ có được?

Nếu đó là một mối lo mà bạn muốn cất đi, thì mối lo đó là do chính bạn chuốc lấy chứ không phải do ai đặt lên vai bạn.

Nếu đó là một sự sợ hãi mà bạn muốn thoát ra, thì gốc rễ của sự sợ hãi ấy nằm ngay trong tâm hồn bạn, chứ không nằm trong thứ mà bạn sợ.

Thật ra, tất cả mọi thứ luôn liên tục chuyển động trong chính nội tại của bạn như một vòng tay ôm lỏng lẽo: những thứ mà bạn mong muốn và những thứ mà bạn sợ sệt, những thứ mà bạn kinh tởm và những thứ mà bạn nâng niu, những thứ mà bạn theo đuổi và những thứ mà bạn muốn tránh xa.

Tất cả cùng chuyển động bên trong bạn như ánh sáng và bóng mờ nối nhau thành đôi cặp.

Khi bóng mờ nhạt dần rồi mất hẳn, thì ánh sáng còn nán lại sẽ trở thành bóng mờ cho một ánh sáng khác.

Tương tự vậy, sự tự do của bạn, khi mất đi gông cùm của nó, sẽ biến thành gông cùm cho một thứ tự do rộng lớn hơn nhiều.

15. BÀN VỀ LÝ TRÍ VÀ ĐAM MÊ

Thế rồi nữ tu lại bước ra và nói:

“Xin ngài hãy cho biết về Lý Trí và Đam Mê”.

Và ông đáp:

Tâm hồn của các bạn luôn là một bãi chiến trường mà ở đó lý trí và óc phán xét của bạn luôn phải đánh nhau với những đam mê, đánh nhau với lòng ham muốn của ban.

Ước gì ta có thể làm sứ giả hòa bình để hợp nhất những sự bất hòa, đối nghịch giữa các yếu tố trong tâm hồn bạn, biến chúng thành một giai điệu chung.

Nhưng làm sao ta làm được điều ấy trừ khi các bạn cũng chính là sứ giả hòa bình? Không, ta không làm được điều ấy trừ khi chính bạn biết yêu quý tất cả các yếu tố đó của mình.

Lý trí và niềm đam mê của các bạn là bánh lái và cánh buồm của tâm hồn chàng thủy thủ.

Nếu cánh buồm bị rách hay bánh lái bị gãy, con tàu của bạn sẽ bị hất tung hoặc cuốn phăng trên sóng, nếu không cũng sẽ bị neo lại một chỗ giữa đại dương mênh mông.

Bởi lẽ lý trí, khi một mình ngự trị, là sức mạnh kiềm tỏa, trong khi niềm đam mê, không ức chế, là ngọn lửa bùng cháy hết mình cho đến lúc tự hủy diệt.

Vì vậy, hãy để tâm hồn nâng lý trí lên tận đỉnh cao của đam mê để cất lên tiếng hát,

Hãy để tâm hồn dẫn dắt niềm đam mê của bạn bằng lý trí, để niềm đam mê được sống trọn vẹn trong sự hồi sinh của nó mỗi ngày, như con phượng hoàng cất cánh bay cao trên mớ tro tàn của chính thân xác nó.

Ta khuyên các bạn nên xem sự phán xét và sở thích của mình như hai người khách quý trong nhà.

Chắc rằng bạn sẽ không đối xử trọng thị với người này mà lạnh nhạt với người kia, bởi vì nếu thiên vị với một người, bạn sẽ đánh mất đi tình yêu mến và tin tưởng của cả hai.

Giữa những ngọn đồi, khi ngồi dưới bóng bạch dương chiêm ngưỡng vẻ yên bình tĩnh lặng của những cánh đồng, bãi cỏ phía xa xa, bạn hãy để trái tim bạn nói thầm: “ Thượng đế đang nghỉ ngơi trong lý trí”.

Và khi giông bão đến, khi những cơn gió mạnh làm chuyển rung rừng núi, khi sấm sét làm sáng rực lên cái uy nghi của bầu trời, hãy để trái tim bạn cất lời trong kính sợ, “Thượng đế đang di chuyển trong niềm đam mê.”

16. BÀN VỀ SỰ ĐAU ĐỚN

Rồi một phụ nữ nói, “Xin thầy hãy giảng về sự Đau Đớn.”

Và ông nói:

Sự đau đớn chính là sự phá vỡ chiếc vỏ sò bao kín lấy sự hiểu biết của bạn.

Như hạt trái cây vỡ ra để mầm của nó có thể vươn lên trong ánh nắng, các bạn cũng cần phải nếm trải sự đau đớn.

Và nếu như bạn có thể giữ cho lòng mình luôn ngạc nhiên trước những điều kỳ diệu mà cuộc sống mang lại hàng ngày, thì nỗi đau cũng chứa nhiều kỳ diệu không kém gì niềm hoan lạc.

Bạn sẽ chấp nhận những tiết mùa của tâm hồn mình, như từng chấp nhận những tiết mùa đã trôi qua trên cánh đồng của bạn.

Bạn sẽ ngắm nhìn những mùa đông ảo não của mình mà lòng vẫn an nhiên tự tại.

Phần lớn niềm đau của bạn là do bạn chọn lấy.

Nó là liều thuốc đắng mà người thầy thuốc ẩn chìm trong bạn dùng để trị phần hồn bị ốm đau của bạn.

Vì vậy, hãy đặt niềm tin nơi thầy thuốc, và hãy im lặng thản nhiên uống cạn liều thuốc ấy.

Vì bàn tay thầy thuốc, dù nặng nề và thô cứng, nhưng lại được bàn tay dịu dàng của đấng Vô Hình dẫn dắt.

Và chén thuốc mà ông ta mang đến, dù nó có làm cháy bỏng môi bạn đi nữa, cũng được làm từ thứ đất sét mà người Thợ Gốm đã nhào nặn bằng chính những giọt nước mắt thiêng liêng của mình.

17. BÀN VỀ SỰ TỰ BIẾT MÌNH

Và một người đàn ông hỏi, “Hãy giảng cho chúng tôi về sự Tự Biết Mình.”

Nhà Tiên Tri đáp:

“Trong lặng thầm, trái tim của bạn biết hết những bí mật của ánh ngày và bóng đêm.

Nhưng đôi tai của bạn lại cứ thèm khát được nghe tiếng trái tim nói lên những điều mà nó biết.

Bạn muốn đưa tay sờ thử lên cái hình hài trần trụi của những giấc mơ.

Và các bạn nên như vậy.

Dòng suối ngầm tâm hồn cứ muốn dâng trào để chảy rì rầm ra biển;

Và kho tàng từ sâu thẳm lòng bạn muốn được phơi ra trước mắt.

Nhưng chớ dùng cân để cân cái kho tàng không ai biết hết ấy;

Cũng chớ dùng sào hay dây để đo xem sự hiểu biết của mình sâu đến mức nào.

Bởi vì bản ngã là một đại dương không bờ bến và chẳng ai đo lường được bao giờ.

Đừng bao giờ nói, “Tôi đã tìm ra chân lý,” có chăng, hãy nói, “Tôi đã tìm ra một sự thật.”

Đừng bao giờ nói, “Tôi đã tìm ra lối đi của tâm hồn.” Có chăng, hãy nói, “Tôi đã thấy tâm hồn dạo bước trên lối của tôi.”

Tâm hồn không dạo bước trên một sợi dây; nó cũng không lớn lên như một thân sậy.

Tâm hồn tự mở ra, như một đóa sen ngàn cánh.

18. BÀN VỀ SỰ GIÁO HUẤN

Rồi một thầy giáo bước ra và hỏi, “Xin hãy nói về sự Giáo Huấn.”

Nhà Tiên Tri bèn nói:

Không có ai có thể hé lộ cho các bạn thấy điều gì ngoài những điều vốn đã sẵn nằm mơ màng thức ngủ trong bình minh nhận thức của chúng ta.

Người thầy đi dưới bóng râm của ngôi đền giữa các học trò, đâu có cho đi sự thông thái của mình. Cái mà ông cho đi chẳng qua chỉ là niềm tin và tình yêu mến mà thôi.

Nếu thực sự khôn ngoan, ông ta sẽ không cố ép các bạn bước vào ngôi nhà của sự thông thái, mà chỉ dẫn dắt bạn tới bậc thềm trí tuệ của chính bạn thôi.

Nhà thiên văn chỉ có thể nói cho các bạn biết ông ta hiểu gì về vũ trụ, nhưng không thể trao cho các bạn sự hiểu biết của mình.

Nhạc sĩ có thể hát cho bạn nghe một giai điệu vang lừng cả không gian, nhưng không thể tặng bạn đôi tai thẩm âm hay giọng hát để truyền đi giai điệu ấy.

Và người rành khoa toán có thể nói về các miền toán học của phép cân đo, nhưng không thể đưa bạn đến các miền đó.

Bởi vì trí tưởng tượng của một người không bao giờ cho người khác mượn đôi cánh của nó.

Và bởi vì mỗi người trong các bạn đều đứng đơn độc trong nguồn tri thức của Thượng Đế, nên mỗi người có một nhận thức riêng về Thượng Đế, một sự hiểu biết riêng về cõi trần này.

19. BÀN VỀ TÌNH BẰNG HỮU

Rồi một chàng trai hỏi, “Xin hãy giảng về Tình Bằng Hữu.”

Nhà Tiên Tri đáp:

Bạn bè của ta chính là cái nhu cầu đã được thỏa mãn của ta.

Bạn bè là cánh đồng mà ta gieo với tình thương mến và gặt với sự biết ơn.

Bạn bè là chiếc bàn ăn, là lò sưởi.

Vì ta đến với bạn bè mình trong cơn đói, và tìm thấy nơi họ niềm an ủi.

Khi họ nói ra ý nghĩ của mình, trong tâm trí ta đừng e dè khi phải nói “Không”, cũng không nên ngại ngùng lúc cần thừa nhận, “Vâng, đúng vậy.”

Và khi họ im lặng, trái tim ta vẫn không ngừng nghe tiếng nói phát ra từ trái tim của họ.

Vì trong tình bạn, dù có những lúc im lặng, tất cả những nghĩ suy, những ước mong, hy vọng vẫn tiếp tục được sản sinh và chia sẻ, với niềm vui không xưng tụng.

Khi phải chia tay với bạn bè mình, ta cũng đừng nên lưu luyến.

Bởi vì những gì mà ta yêu quý nhất nơi người bạn của mình có thể càng hiện ra rõ hơn lúc cách xa ta, tựa như ngọn núi hiện rõ hơn trong tầm nhìn của người leo núi khi đứng ở đồng bằng.

Và xin đừng vì một mục đích nào hết khi kết giao với bạn, trừ mục đích duy nhất là vun bồi tâm hồn nhau cho thêm phong phú.

Bởi bất cứ cái gì mà hướng đến mục đích nào khác ngoài mục đích bộc lộ  chính nó, thì cái đó không phải là tình yêu; nó chẳng qua chỉ là một mẻ lưới được tung ra: sẽ không bắt được gì ngoài những thứ vớ vẫn mà thôi.

Hãy dành những thứ tốt đẹp nhất của mình cho bè bạn.

Nếu bạn ta cần biết những đợt triều đang rút xuống của ta, thì hãy cho bạn thấy luôn cơn sóng lũ.

Vì bạn bè là gì mà sao ta cứ lui tới để giết thời giờ?

Hãy tìm đến bạn bè, không phải để giết thời giờ, mà để thời giờ của ta luôn luôn được sống.

Vì thời giờ của bạn bè ta là để lấp đầy các nhu cầu của ta, chứ không phải để lấp đầy sự trống rỗng.

Và trong tình bạn ngọt ngào, hãy để tiếng cười được vang ngân và niềm vui được chia sẻ.

Vì trong giọt sương của những thứ nhỏ bé li ti, tâm hồn sẽ tìm được buổi ban mai dịu mát.

20. BÀN VỀ SỰ TRÒ CHUYỆN

Một nhà thông thái hỏi, “ Xin hãy luận về sự Trò Chuyện”

Thế là ông đáp:

Khi có sự phát sinh mối xung đột với tư tưởng của chính mình, bạn bèn trò chuyện.

Và khi bạn không còn chịu nổi sự cô đơn của tâm hồn, bạn chuyển sang sống trên đôi môi, và âm thanh bạn phát ra là một sự thay đổi bầu không khí, một trò tiêu khiển.

Phần nhiều trong lúc trò chuyện, tư duy của các bạn bị ám sát đi một nửa. Bởi vì tư tưởng của bạn là cánh chim trời lộng gió, nếu bị nhốt trong chiếc lồng của  ngôn từ, nó vẫn có thể vươn cánh nhưng chẳng thể nào bay.

Trong các bạn, có những người vì không chịu nổi cô đơn nên đi tìm người hay trò chuyện.

Sự tĩnh lặng của cô đơn sẽ bày ra trước mắt họ cái bản ngã trần trụi của chính họ, cái bản ngã mà họ muốn trốn tránh.

Và có những kẻ khi trò chuyện, dù không có kiến thức hay chiều sâu của tư duy, lại vô tình hé lộ ra một chân lý mà chính họ cũng không ngờ tới.

Lại có những kẻ nắm được chân lý nhưng giữ kín, chẳng muốn nói ra bằng lời.

Trong lòng những kẻ đó, thánh thần ngự trị với sự tĩnh lặng nhịp nhàng.

Khi bạn gặp một người bạn ngoài đường hay trong góc chợ, hãy để vị thánh thần trong bạn mấp máy đôi môi và uốn lưỡi cho bạn.

Hãy để giọng nói của con người bên trong bạn lồng vào giọng nói của bạn để nói với đôi tai trong đôi tai của chính con người ấy.

Vì tâm hồn con người ấy sẽ giữ mãi sự thật của lòng bạn, như mùi thơm của rượu vang sẽ được người đời nhớ mãi,

Ngay cả khi màu rượu đã phai và thùng ủ men đã mất.

21. BÀN VỀ THỜI GIAN

Rồi một nhà thiên văn bước ra hỏi, “Thưa thầy, còn Thời Gian thì thế nào ạ?’

Nhà Tiên tri đáp:

Bạn những muốn đo Thời Gian, là thứ vốn vô cùng tận không thể nào đo lường được,

Bạn những muốn điều chỉnh lại hành vi của mình, thậm chí còn muốn hướng dẫn đường đi của tâm hồn sao cho phù hợp với ngày giờ và tiết mùa của bạn.

Bạn những muốn tạo ra một dòng suối thời gian để ngồi bên bờ mà ngắm nhìn nó chảy.

Thế nhưng con người của vô cùng tận thời gian bên trong bạn lại biết rất rõ về cái vô cùng tận thời gian của cuộc đời.

Và biết rằng ngày hôm qua chẳng qua chỉ là hoài niệm của hôm nay, và ngày mai chỉ là giấc mơ của phút giây hiện tại.

Rằng con người đang ca hát và chiêm nghiệm ấy trong bạn vẫn trú ngụ trong giới hạn của giây phút đầu tiên khi các vì tinh tú được rắc vãi vào vũ trụ.

Có ai trong các bạn lại không cảm thấy rằng năng lực yêu thương của mình là vô tận?

Nhưng đồng thời, có ai lại không cảm nhận rằng chính tình yêu ấy, dù không bờ bến, vẫn quấn quít xoay quanh trung tâm bản thể của mình, chứ không di chuyển từ ý nghĩ, cử chỉ yêu thương này đến ý nghĩ, cử chỉ yêu thương khác?

Và phải chăng thời gian, cũng giống như tình yêu, về bản chất là không thể phân chia, không thể cố định một nơi?

Nhưng nếu trong suy nghĩ của mình, bạn vẫn thấy cần thiết phải phân chia thời gian ra thành các tiết mùa, thì hãy để mỗi mùa xoay quanh tất cả các mùa khác.

Và hãy để ngày hôm nay ôm ấp quá khứ với hoài niệm, ôm ấp tương lai với niềm mong đợi.

22. BÀN VỀ LẼ THIỆN ÁC

Và một bô lão của thành hỏi, “Xin hãy nói với chúng tôi về Cái Thiện và Cái Ác”.

Và nhà Tiên tri đáp:

Về Cái Thiện trong các bạn, ta có thể nói được, nhưng về Cái Ác thì không.

Bởi Cái Ác là gì, nếu không phải là Cái Thiện bị hành hạ đọa đày bởi chính cơn đói khát của nó?

Thật vậy, khi Cái Thiện đói, nó có thể đi tìm thức ăn cả trong hang tối, và khi khát, nó có thể uống ngay cả từ biển chết.

Bạn là thiện khi bạn tự hợp nhất mình.

Nhưng khi bạn không tự hợp nhất mình được, chưa hẳn bạn là ác.

Bởi vì một ngôi nhà chia rẽ không phải là hang ổ của bọn trộm cướp; nó chỉ là một ngôi nhà chia rẽ mà thôi.

Và một con tàu không bánh lái có thể trôi dạt giữa các hòn đảo đầy hiểm trở, nhưng không hẳn đã chìm xuống đáy đại dương.

Bạn là thiện khi bạn nỗ lực cho đi chính mình.

Nhưng bạn vẫn không là ác khi bạn cố gom về để vun quén cho bản thân.

Vì khi bạn cố gom về cho mình, bạn chỉ như một cái rễ cây cố bám vào lòng đất để hút từ bầu sữa của đất lành.

Chắc chắn là trái cây không thể nói với rễ rằng, “Hãy bắt chước tôi, hãy chín thơm và hãy cho đời dưỡng chất.”

Bởi vì cho đi là nhu cầu của trái, còn nhận là nhu cầu của rễ.

Bạn là thiện khi nói năng tỉnh táo.

Bạn vẫn không là ác khi bạn ngủ mớ và môi bạn thốt ra những lời không mục đích.

Ngay cả những lời lắp bắp cũng làm cho cái lưỡi yếu mềm mạnh lên một chút.

Bạn là thiện khi bạn vững vàng tiến đến mục tiêu của mình trên những bước chân bạo dạn.

Bạn vẫn không là ác khi phải lặc lè lê chân đến đó

Vì bước chân lặc lè đâu phải là bước chân đi thụt lùi.

Nhưng bạn, những người khỏe mạnh và nhanh nhẹn, xin đừng có bước lặc lè trước những người què quặt mà nghĩ đó là lòng tử tế.

Bạn là Cái Thiện theo trăm ngàn phương cách, nhưng nếu bạn không là Cái Thiện, không nhất thiết bạn là Cái Ác.

Bạn chỉ là kẻ la cà, biếng lười chậm chạp mà thôi.

Tiếc thay, hươu nai không thể dạy cho rùa cách chạy nhanh.

Cái Thiện nằm trong niềm khát khao vươn mình lớn dậy thành kẻ khổng lồ, mà niềm khát khao đó người nào cũng có.

Với một số bạn đây, sự khao khát ấy là một dòng nước mạnh cuồn cuộn tuôn trào ra biển, mang theo bí mật của những ngọn đồi và bài ca của những cánh rừng.

Với một số khác, nó chỉ là một dòng suối chảy lờ đờ, khuất mình ở những đoạn cong khúc khuỷu, và nấn ná chần chừ trước khi chạm vào bờ biển.

Nhưng xin đừng để kẻ biết khát khao  mãnh liệt nói với người chỉ ôm ấp những mơ ước khiêm nhường, “Vì sao anh chậm chạp và chần chừ như vậy?”

Vì người chân thiện chẳng bao giờ hỏi người rách rưới trần trụi, “ Kìa quần áo của anh đâu cả?”, cũng không hỏi kẻ vô gia cư vất vưởng, “Ôi, nhà cửa của anh bị sao rồi?”

23. VỀ SỰ CẦU NGUYỆN

Rồi một nữ tu bước ra và nói, “Xin hãy giảng về sự Cầu Nguyện.”

Nhà Tiên tri bèn đáp:

Khi gặp điều phiền muộn hay gặp hồi thiếu thốn, bạn lại cầu nguyện; ta ước gì bạn cũng sẽ cầu nguyện trong khi lòng của bạn tràn ngập niềm hoan hỉ, trong khi ngày bạn sống tràn đầy sung túc.

Bởi vì lời cầu nguyện là gì, nếu không phải là sự tự trải mình ra để hòa mình vào đất trời sinh động?

Nếu lời cầu nguyện có thể đem lại niềm an ủi khi ta trút hết bóng đêm của mình vào vũ trụ, thì nó cũng đem lại niềm vui khi ta rót vào đó cả ánh ban mai của lòng mình.

Nếu bạn không ngăn nổi dòng lệ khi linh hồn hiệu triệu bạn về để nguyện cầu, thì linh hồn sẽ lại thúc giục bạn, thúc giục bạn mãi qua tiếng khóc ấy, cho đến khi bạn cất được tiếng cười.

Khi bạn cầu nguyện, tâm hồn của bạn sẽ bay lên không trung, gặp gỡ những người cùng cầu nguyện trong giây phút ấy, những người mà nếu không cầu nguyện, e rằng bạn sẽ không được gặp bao giờ.

Vì vậy, hãy biến chuyến viếng thăm ngôi đền vô hình ấy trở thành sự thăng hoa ngây ngất và sự chia sẻ ngọt ngào thuần túy.

Vì nếu bạn bước vào đền chỉ để cầu xin, bạn sẽ không nhận được gì cả,

Nếu bạn bước vào đó chỉ để hạ mình, bạn sẽ không được nâng cánh.

Ngay cả khi bạn bước vào đền để cầu xin điều lành cho tha nhân, lời của bạn cũng chẳng được ai nghe.

Bạn chỉ cần bước vào nhà thờ một cách vô hình vô ảnh, chỉ thế thôi là đủ.

Ta không thể dạy cho các bạn cách cầu nguyện bằng lời.

Thượng Đế sẽ chẳng lắng nghe lời bạn nói đâu, trừ khi lời nói đó là của chính Ngài thốt ra qua đôi môi của bạn.

Ta cũng không thể dạy các bạn lời cầu nguyện của biển rộng, núi cao và rừng thẳm.

Nhưng người nào ở đây trong các bạn đã sinh ra nơi rừng thẳm, biển rộng, núi cao, hẳn nghe được lời thì thầm cầu nguyện của những thứ ấy trong chính trái tim mình.

Nếu trong thinh không của đêm tĩnh mịch, bạn chịu khó lắng nghe , bạn sẽ nghe lời của chúng đang cất lên thầm lặng:

“Hỡi Thượng Đế, Người là hiện thân của bản ngã đã được chắp cánh trong mỗi chúng con, vì vậy ý chí của Người là ý chí của chúng con.

Điều Người mong muốn chính là thứ mà lòng chúng con mong muốn,

Chính sức thôi thúc của Người hiện hữu trong chúng con đã biến đêm của chúng con, cũng là đêm của Người, trở thành ngày của chúng con, cũng là ngày của Người nữa.

Chúng con không thể cầu xin Người thêm gì nữa, vì Người đã biết hết những thứ chúng con cần, ngay trước khi những thứ đó nảy sinh nơi chúng con.

Người mới chính là cái mà chúng con cần, và trong khi ban thêm bản thân Người cho chúng con, Người đã ban cho chúng con tất cả.”

24. BÀN VỀ LẠC THÚ

Rồi thì một ẩn sĩ, người cứ mỗi năm lại đến thăm thành một lần, bước ra và nói, “Xin hãy luận về Lạc Thú.”

Và nhà Tiên tri đáp:

Lạc Thú là một bài ca về tự do

Nhưng bản thân bài ca ấy không phải là tự do.

Nó là sự đơm hoa của các khát khao trong bạn,

Nhưng nó không là quả.

Nó là vực sâu cất tiếng gọi lên đỉnh cao.

Nhưng bản thân nó không sâu mà cũng chẳng cao.

Nó là đôi cánh được ban cho chiếc lồng,

Nhưng nó không phải là khí trời bị hãm vây.

Vâng, quả vậy, lạc thú là một bài hát về tự do.

Ta sẵn lòng nghe các bạn hát bài hát đó với cả trái tim, nhưng ta không muốn thấy các bạn đánh mất trái tim mình trong lời hát.

Một số người trong các bạn lao đi tìm lạc thú, như thể nó là tất cả. Những người đó thường bị người đời phán xét và quở trách.

Ta không phán xét, cũng không quở trách họ; ta muốn để họ cứ đi tìm.

Có bao giờ các bạn nghe câu chuyện về một người đào xới đất để tìm củ rễ nhưng lại bắt được cả một kho báu?

Lại có những người lớn tuổi cứ cảm thấy ray rức mỗi khi nhớ lại những lạc thú thời tuổi trẻ như nhớ lại những lỗi lầm lỡ đã gây ra trong cơn say rượu.

Nhưng sự ray rức hối hận không phải là hình phạt, mà chỉ là một lớp mây phủ mờ tâm trí.

Những người ấy nên hồi tưởng về lạc thú với lòng trĩu nặng biết ơn, như biết ơn khi thu hoạch một vụ hè.

Nhưng nếu những ray rức hối hận đó có thể làm lòng họ nguôi ngoai, thì cứ để họ ray rức hối hận.

Lại có những người trong các bạn không còn đủ trẻ để đi tìm lạc thú, cũng chưa đủ già để hoài niệm về lạc thú,

Nhưng vì ngại việc đi tìm, vì sợ phải hồi tưởng, họ từ chối mọi lạc thú để khỏi làm linh hồn sa ngã hoặc tổn thương.

Nhưng chính sự từ chối đó lại cũng là một thứ lạc thú đối với họ.

Và như thế, họ đã bắt được cả một kho báu, dù họ chỉ bới đất tìm củ rễ với đôi bàn tay run rẩy.

Nhưng hãy nói cho ta biết, có người nào đủ sức để để gây thương tổn cho linh hồn?

Liệu con chim sơn ca kia có thể làm thương tổn được màn đêm tĩnh lặng, hay con đom đóm kia có thể làm thương tổn ánh sao trời?

Liệu bếp lửa và làn khói của các bạn có thể chất gánh nặng nào lên đôi vai của gió?

Hay bạn nghĩ rằng linh hồn là một mặt hồ yên tĩnh, và một que cây chọc xuống sẽ làm hồ xao động?

Thông thường khi từ chối lạc thú, bạn đã vô tình chất chứa thêm ham muốn ở nơi sâu thẳm của lòng mình.

Có ai biết rằng những gì ngỡ đã trôi qua ngày trong hôm nay, lại vẫn đang ngấm ngầm chờ đợi đến ngày mai?

Ngay cả thể xác của bạn nữa, nó cũng biết được cái gì nó được thừa hưởng, cái gì là nhu cầu chính đáng của nó, và nhất định nó không chịu bị đánh lừa. Thể xác của bạn là cây đàn đối với tâm hồn.

Đó là cây đàn của bạn để bật lên những âm điệu ngọt ngào từ mớ âm thanh hỗn độn.

Và bây giờ, trong thâm tâm bạn sẽ hỏi: “Làm sao tôi phân biệt được trong lạc thú, cái gì là tốt, cái gì là không tốt?”

Thì hãy bước ra cánh đồng hay khu vườn đi, rồi bạn sẽ học được bài học về lạc thú nơi loài ong khi chúng bay đi hút mật từ những bông hoa.

Nhưng đem tặng mật cho ong cũng là lạc thú của những bông hoa đấy,

Vì đối với con ong, bông hoa là nguồn suối trào dâng mạch sống,

Còn đối với bông hoa, con ong là sứ giả của tình yêu.

Đối với cả hai, ong và hoa, thì việc trao và nhận lạc thú là một nhu cầu, một niềm ngây ngất đê mê.

Hỡi dân thành Orphalese, hãy tận hưởng lạc thú của bạn như những bông hoa và những con ong.

25. BÀN VỀ CÁI ĐẸP

Rồi một thi nhân nói, “Xin hãy cho chúng tôi biết về Cái Đẹp.”

Nhà Tiên Tri nói:

Các bạn đi tìm đâu ra Cái Đẹp, làm sao  các bạn gặp được nàng nếu nàng không tự hiện ra trên lối đi và dẫn đường cho bạn?

Làm sao bạn có thể nói về nàng, trừ khi nàng là người dệt nên lời nói trên môi của bạn?

Người từng bị thương tổn và từng gặp nhiều buồn đau sẽ nói, “Cái Đẹp dịu dàng và nhân hậu.

Giống như một bà mẹ trẻ, nàng bước đi giữa chúng ta, rụt rè e lệ với chính niềm vinh quang của mình.”

Người có tâm hồn cuồng nhiệt sẽ nói, “Không, Cái Đẹp là một thứ gì rất mạnh mẽ và đáng kinh sợ.

Giống như cơn bão tố, nàng làm rung chuyển mặt đất dưới chân và bầu trời trên đầu chúng ta.”

Người mệt mỏi và chán nản lại nói, “Cái Đẹp là những lời thì thầm êm dịu. Nàng cứ thủ thỉ trong tâm hồn chúng ta.

Giọng nàng chìm vào những khoảng lặng của chúng ta, như tia sáng yếu ớt rụt rè e ngại bóng râm.”

Nhưng người hiếu động nói, “Chúng tôi nghe tiếng nàng vang dội các vách núi,

Và cùng với tiếng của nàng là tiếng vó câu dồn dập, tiếng đập cánh của đại bàng và tiếng gẩm rú của sư tử.”

Và ban đêm, những người lính canh thành sẽ nói, “Cái Đẹp sẽ mọc lên cùng với bình minh từ phương đông.”

Vào ban trưa, những người làm đồng và khách lữ hành sẽ nói, “Từ các cửa sổ của bình minh, chúng tôi đã thấy nàng đứng tựa mình vào trái đất.”

Vào mùa đông, những người co ro dưới tuyết nói, “Nàng sẽ lại về và cùng với mùa xuân nhảy múa trên các ngọn đồi.”

Trong ánh nắng mùa hè, những người thợ gặt nói, “Chúng tôi đã thấy nàng khiêu vũ cùng những chiếc lá mùa thu, và chúng tôi thấy một vệt tuyết vương trên mái tóc nàng.”

Tất cả những thứ mà các bạn nói đó, đều thuộc về Cái Đẹp.

Nhưng các bạn chưa nói được về nàng, mà chỉ nói về những nhu cầu chưa được thỏa mãn.

Cái Đẹp không phải là một nhu cầu, mà là một trạng thái đê mê xuất thần.

Không phải là cái miệng đang trong cơn khát nước, hay một cánh tay trống không đang dang ra phía trước.

Nhưng là một trái tim rực lửa, một tâm hồn say mê.

Cái Đẹp không phải là một hình ảnh bạn muốn xem hay một bài hát bạn muốn nghe.

Nhưng là một hình ảnh bạn vẫn luôn nhìn thấy dù có nhắm nghiền đôi mắt lại, một bài hát bạn vẫn nghe được dù bưng chặt đôi tai.

Cái Đẹp không phải là dòng nhựa trong thân cây bị tróc vỏ, cũng không phải là cánh chim gắn liền cùng vuốt nhọn.

Nhưng là một ngôi vườn suốt bốn mùa rực rỡ hoa thơm, là một đàn chim tiên không bao giờ ngưng vỗ cánh.

Hỡi dân thành Orphanese, Cái Đẹp chính là Cuộc Sống, khi Cuộc Sống vứt bỏ tấm mạng che khuôn mặt thánh thiện của mình.

Nhưng còn bạn, bạn vừa là cuộc sống, vừa là tấm mạng.

Cái Đẹp là sự vĩnh cửu đang tự soi bóng mình trong gương.

Nhưng còn bạn, bạn vừa là sự vĩnh cửu, vừa là chiếc gương soi.

26. BÀN VỀ TÍN NGƯỠNG

Một tu sĩ già cất tiếng hỏi, “Xin hãy giảng về sự Tín Ngưỡng.”

Và nhà Tiên Tri đáp:

Ngày hôm nay, ta đã nói với các bạn về điều gì khác sao?

Chẳng lẽ tín ngưỡng không phải là một tập hợp gồm tất cả các hành vi, tất cả các suy nghiệm?

Và cả những gì không phải hành vi hay suy nghiệm – những ngạc nhiên hay thắc mắc không ngừng bật ra trong tâm hồn, dù bàn tay đang đẻo đá hay đang dệt lụa?

Ai là người có thể tách tâm hồn ra khỏi các hành động, tách niềm tin ra khỏi nghề nghiệp của mình?

Ai có thể trải ngày thời giờ của mình ra trước mặt và nói, “Thời khắc này là dành cho Thượng đế, còn thời khắc đó là dành cho tôi;

Thời khắc kia là dành cho linh hồn, còn thời khắc nọ là dành cho thể xác của tôi?.”

Những giờ phút bạn sống qua là những đôi cánh bay vút vào không trung, từ bản ngã này sang bản ngã khác.

Kẻ nào khoát đạo đức vào người như khoát tấm áo đẹp nhất của mình, kẻ đó tốt hơn nên trần trụi.

Gió trời và nắng sẽ không tạo ra vết thương nào trên da thịt hắn.

Kẻ nào dùng luân lý để xét đoán hạnh kiểm của mình, kẻ đó đã nhốt vào chiếc lồng chật hẹp con chim đang say tiếng hót.

Và tiếng hót tự do nhất không phát ra phía sau chấn song hay dây buộc.

Kẻ nào xem sự sùng bái như một ô cửa sổ để mở ra mà cũng để đóng vào, thì hẳn kẻ đó chưa hề viếng thăm ngôi nhà của linh hồn mình, nơi những chiếc cửa sổ trải dài từ bình minh này cho tới bình minh khác.

Cuộc sống thường nhật của bạn chính là ngôi đền, là tín ngưỡng của bạn đó.

Khi bạn bước chân vào đó, hãy mang theo tất cả những gì thuộc về bạn.

Hãy mang theo chiếc cày, chiếc chày vồ, mang theo lò rèn, và mang theo cả cây đàn cùng ống sáo.

Những thứ bạn đã tạo ra cho nhu cầu sống cần thiết, và những thứ để thư giãn tâm hồn.

Bởi trong sự thuần phục, bạn không thể vươn lên cao hơn những thành tích, cũng không thể rơi xuống thấp hơn những thất bại của mình.

Và nhớ mang theo tất cả những người khác nữa nhé.

Bởi vì trong sự  ngưỡng mộ, bạn không thể bay cao hơn những niềm hy vọng, cũng không thể hạ mình thấp hơn những tuyệt vọng của những con người đó.

Và nếu các bạn còn muốn biết, thì ta nói vậy- Thượng Đế, vì vậy, không phải là người giải đáp những câu đố hóc búa.

Hãy nhìn chung quanh, bạn sẽ thấy Người đang chơi đùa cùng con cái bạn.

Hãy nhìn lên khoảng cao xanh, bạn sẽ thấy Người đang dạo bước giữa mây trời, đang vươn tay ra trong ánh chớp và trong những giọt mưa rơi xuống.

Bạn sẽ thấy Người đang mỉm cười trong mỗi bông hoa, rồi vươn dậy, vẫy tay trong từng mỗi cành cây.

27. BÀN VỀ CÁI CHẾT

Sau đó, Almitra nói, “Bây giờ chúng tôi muốn biết về Cái Chết.”

Và người bảo:

Các bạn muốn biết về Cái Chết.

Nhưng làm sao các bạn có thể thấy nó nếu các bạn không tìm ngay trong lòng cuộc sống?

Con chim cú, đôi mắt sáng về đêm nhưng ban ngày lại mù lòa, không thể nào hiển lộ được bí mật của ánh sáng.

Nếu các bạn thật sự muốn ngắm nhìn linh hồn thần chết, hãy mở rộng trái tim mình ra để đón nhận hình hài sự sống.

Bởi vì sinh và tử vốn là một, như sông và biển vốn chẳng phải là hai.

Nằm trong miền sâu thẳm của hy vọng và nỗi khát khao của bạn là cảm thức lặng thầm về thế giới bên kia.

Và giống như hạt mầm đang mơ màng nằm mơ dưới tuyết, trái tim bạn cũng mơ về một mùa xuân.

Hãy tin tưởng những giấc mơ, vì giấc mơ ẩn chứa cánh cổng mở vào vĩnh cửu.

Nỗi sợ cái chết trong bạn cũng giống như nỗi khiếp sợ của người chăn cừu trước mặt đức vua, khi bàn tay của vua đặt trên vai anh ta để ban phong.

Chẳng lẽ dưới sự run rẩy kia, lòng người chăn cừu không cảm thấy chút hân hoan vì sắp được mang dấu ấn của vua?

Nhưng phải chăng, anh ta bận tâm hơn về sự run sợ của mình?

Bởi cái chết là gì nếu không phải là đứng trần trụi trước gió và hòa tan vào ánh mặt trời?

Và ngưng thở là gì, nếu không phải là giải phóng hơi thở từ những đợt triều luôn xao động, để nó vươn cao lên, nở rộng ra và không bị gì làm vướng bận trên đường tìm Thượng Đế?

Chỉ khi nào bạn uống nước từ dòng sông của sự im lặng, bạn mới thật sự biết hát.

Và chỉ khi nào bạn lên đến đỉnh núi, bạn mới bắt đầu trèo.

Chỉ khi nào lòng đất đòi thu hồi tay chân của bạn, bạn mới thật sự biết nhảy múa.

28. PHÚT GIÂY GIÃ BIỆT

Lúc bấy giờ, bóng chiều đã xuống

Almitra lại nói, “Lành thay cho ngày hôm nay, cho nơi chốn này, và cho linh hồn thầy đã cất tiếng nói với chúng tôi.”

Nhà Tiên Tri đáp:

“Con người cất tiếng nói ngày hôm nay là ta đó sao? Chẳng lẽ ta đã không cùng các bạn lắng nghe?”

Rồi ông bước xuống bậc thềm, và mọi người cùng bước theo. Ông lên thuyền, đứng trên sàn thuyền nhìn xuống.

Hướng mặt về phía mọi người, ông lại cất cao giọng, nói:

Hỡi dân thành Orphalese, gió đang thúc giục ta chia tay cùng các bạn.

Và dù không vội vã như gió, ta vẫn phải đi thôi.

Chúng ta, những kẻ lãng du luôn đi tìm những lối đi đơn độc, sẽ chẳng bao giờ bắt đầu một ngày mới ở nơi ngày cũ vừa kết thúc, và bình minh sẽ không tìm thấy chúng ta ở nơi mà hoàng hôn vừa nói lời tạm biệt.

Ngay cả trong khi đất lành chìm vào giấc ngủ, chúng ta vẫn mãi miết du hành. Chúng ta là hạt giống của một thứ cây bất khuất, và đúng khi linh hồn chín tới và viên mãn, chúng ta sẽ được trao cho gió để phát tán muôn phương.

Khoảng thời gian mà ta đã sống cùng các bạn chỉ ngắn ngủi thôi, và những lời ta đã trao cho các bạn còn ngắn ngủi hơn thế nữa.

Nhưng nếu những lời đó mờ phai trong đôi tai các bạn, nếu tình yêu của ta biến mất trong trí nhớ của các bạn, thì ta sẽ còn tìm về đây nữa,

Và lúc ấy, với một trái tim tràn đầy hơn, với đôi môi khiêm cung hơn trước linh hồn, ta sẽ lại trò chuyện cùng các bạn.

Vâng, ta lại sẽ quay về theo con nước thủy triều.

Và dù lúc ấy thần chết có che lấp ta, dù ta có khuất vào sự tĩnh lặng lớn lao hơn đi nữa, ta vẫn sẽ một lần nữa về đây để tìm kiếm sự thông hiểu nơi các bạn.

Và ta tin sự tìm kiếm ấy sẽ không hoài phí.

Và nếu những gì ta đã nói cùng các bạn là chân lý, thì chân lý đó sẽ một lần nữa tự hiện ra với một giọng nói rõ ràng hơn, bằng những ngôn từ thân thuộc với ý nghĩ của các bạn hơn.

Ta sẽ đi cùng gió, nhưng hỡi dân thành Orphalese, ta sẽ không rơi vào chốn hư vô.

Và nếu ngày hôm nay chưa đủ là một sự viên mãn đối với nhu cầu của các bạn và đối với tình yêu của ta, thì hãy xem nó là một lời hứa cho một ngày kia. Vì vậy, các bạn hãy yên lòng. Từ một sự tĩnh lặng còn vĩ đại hơn nữa, ta sẽ lại quay về.

Làn sương mờ trôi lãng đãng vào buổi ban mai để lại những giọt sương trên đồng ruộng, sẽ bốc lên rồi tụ lại thành mây, rồi rơi xuống trong những cơn mưa.

Ta cũng vậy, không khác gì làn sương ấy.

Trong những đêm tĩnh lặng, ta đã từng dạo bước trên những đường phố của các bạn, và tâm hồn ta đã từng bước vào nhà các bạn.

Nhịp đập trái tim của các bạn đã nằm trong trái tim ta, hơi thở của các bạn đã phả lên mặt ta, và ta thân quen cùng tất cả.

Vâng, ta biết rõ niềm vui và nỗi đau của các bạn, và trong khi ngủ, giấc mộng của bạn đã là giấc mộng của ta.

Và thường khi, ta vẫn ở giữa các bạn, như một hồ nước ở giữa những rặng núi.

Ta phản chiếu những đỉnh cao trong các bạn, những sườn núi quanh co, những đàn chim tư tưởng đang vờn lượn, và những ước mong của bạn.

Và trong im lặng, ta nghe được tiếng con cái các bạn cười đùa trong dòng suối, và tiếng ước mơ của những người trai trẻ trong các bạn từ những dòng sông.

Và khi chạm tới cõi hồn sâu thẳm của ta, những dòng sông, con suối ấy vẫn mãi không ngừng ca hát.

Nhưng có một thứ ngọt ngào hơn hết thảy mọi tiếng cười, lớn lao hơn hết thảy mọi ước mơ, thứ ấy đã đến với ta.

Thứ đó bàng bạc mênh mông trong các bạn;

Đó là người khổng lồ mà khi ở trong người đó, các bạn chỉ là những tế bào và những sợi gân;

Đó là người mà trong trong bài ca của người đó, những lời bạn hát chỉ là những tiếng nhịp đập không thành tiếng.

Đó là một người khổng lồ mà chỉ khi ở trong con người đó, bạn mới trở nên cao lớn được.

Và khi ta ngắm nhìn con người đó, ta nhìn thấy các bạn rồi mến yêu các bạn.

Bởi tình mến thương có thể vươn xa đến khoảng cách nào nằm ngoài giới hạn bao la ấy?

Viễn cảnh nào, hoài vọng nào, giả định nào có thể bay vượt lên đường bay ấy?

Con người khổng lồ trong bạn cũng giống như một thân sồi khổng lồ nhưng cành lại trĩu đầy hoa táo.

Tinh thần của người đó kéo các bạn về gần mặt đất, hương thơm từ người đó nâng các bạn lên không gian, và sức bền bỉ của người đó khiến bạn trở thành bất tử.

Ta từng nói với các bạn rằng, nếu là một sợi xích, các bạn cũng yếu ớt như mắc xích mong manh nhất.

Nhưng đó mới chỉ là một nữa sự thật: Nửa còn lại là các bạn cũng mạnh như mắc xích kiên cố nhất.

Lấy hành vi nhỏ nhặt nhất của bạn ra để xét đoán bạn thì có khác gì lấy bọt sóng mong manh mà đo sức mạnh của đại dương.

Lấy những thất bại của bạn ra để phê phán bạn thì cũng giống như trách cứ bốn mùa sao không đồng nhất.

Vâng, bạn giống như một đại dương.

Và dù cho những con tàu sắp hạ thủy kia đang nằm trên bờ chờ con sóng, là một đại dương, bạn vẫn không thể hối thúc những đợt thủy triều của bạn.

Bạn cũng giống như bốn mùa của trời đất.

Và dù mùa đông trong bạn phủ nhận mùa xuân.

Nhưng mùa xuân, vốn đang nằm nghỉ ngơi trong bạn, vẫn mỉm cười khi mơ màng ngái ngủ, và mùa xuân đâu có trách phiền gì.

Và đừng nghĩ rằng ta nói những điều này để các bạn bảo nhau, “Ông ấy chỉ biết ca ngơi chúng ta thôi. Ông ấy đâu có thấy gì trong chúng ta ngoài cái tốt.”

Ta chỉ nói bằng lời về những điều mà trong thâm tâm chính các bạn cũng biết rồi.

Mà sự hiểu biết bằng lời nói có là gì, hay chỉ là cái bóng của sự hiểu biết vô ngôn?

Những suy nghĩ của các bạn và lời nói của ta là những đợt sóng đến từ một trí nhớ khép kín để lưu giữ những ghi chép của quá khứ.

Một trí nhớ để lưu giữ những ghi chép về một thời xa xăm, khi trái đất chưa hề biết đến chúng ta, cũng chưa hề biết đến bản thân mình.

Về những đêm dài khi trái đất còn hỗn mang điêu loạn.

Những người thông thái đã đến đây để trao cho các bạn sự khôn ngoan. Còn ta, ta đến để lấy nó đi.

Hãy nhìn kìa, ta đã thấy cái còn lớn lao hơn sự khôn ngoan gấp bội.

Ta đã thấy một tinh thần rực lửa trong các bạn đang càng lúc càng tỏa rộng.

Vậy mà các bạn, không thấy được điều đó, lại cứ ngồi than khóc cho những ngày tháng của mình đang tàn lụi.

Sự sống réo gọi sự sống trong những thân thể đang run rẩy khiếp sợ trước nấm mồ.

Mà ở đây, làm gì có nấm mồ nào.

Những trái núi, những thửa ruộng này chẳng qua là những vành nôi, những bậc đá lót đường.

Mỗi khi đi ngang qua cánh đồng nơi tổ tiên nằm an nghỉ, hãy nhớ đưa mắt nhìn quanh cho kỹ, rồi bạn sẽ thấy hình ảnh của chính mình và con cái đang nắm tay nhau múa hát.

Quả thật vậy, rất thường khi bạn vẫn vui đùa ca hát mà không biết đấy thôi.

Những người khác tìm đến các bạn, và vì những lời hứa vàng ngọc mà họ hướng vào niềm tin của bạn, bạn đem tặng họ của cải, quyền lực và vinh quang.

Còn ta, ta cho các bạn chưa tới một lời khuyên, vậy mà các bạn đã hào phóng với ta nhiều hơn thế nữa.

Các bạn đã tặng cho ta cả một niềm khao khát còn sâu xa hơn nữa, đến tận kiếp sau.

Chắc chắn rằng đối với một con người, không có món quà nào lớn hơn món quà có sức biến mọi mục đích của anh ta thành đôi môi khô nứt nẻ, và biến tất cả cuộc sống thành mạch nước.

Và đó là phần thưởng, cũng như niềm vinh dự của ta.

Niềm vinh dự mỗi khi đến nguồn nước để uống, lại được thấy chính nước cũng đang trong cơn khát. Nước uống ta và ta uống nó.

Một số người trong các bạn đã cho rằng ta quá kiêu hãnh, quá e dè nên không chịu nhận quà.

Đúng, ta kiêu hãnh lắm không thể nhận tiền công đâu, nhưng quà thì ta không từ chối.

Dù ta chỉ quen ăn dâu mọc trên các ngọn đồi trong khi các bạn muốn mời mọc ta cùng ngồi xuống bàn ăn,

Dù ta chỉ quen ngủ bên cổng đền thờ khi các bạn đã vui lòng muốn mời ta tá túc trong ngôi nhà êm ấm.

Nhưng chẳng phải sự quan tâm trìu mến ngày đêm của các bạn đã đem lại vị ngọt thơm cho thức ăn trong miệng ta, đã ôm ấp giấc ngủ ta trong mộng đẹp đó sao?

Vì điều này, ta muốn cầu phúc cho các bạn muôn vàn.

Các bạn đã cho đi rất nhiều mà không hề biết rằng mình đã cho đi.

Thật vậy, thứ lòng tốt cứ chăm chăm tự soi mình trong gương sẽ biến thành sỏi đá,

Hành thiện mà cứ tự gọi mình bằng đủ thứ tên hoa mỹ sẽ biến thành cha đẻ của mọi lời nguyền.

Trong các bạn, lại có người bảo ta là kẻ thờ ơ, xa cách, kẻ chỉ say sưa với sự cô độc của mình.

Các bạn đã nói, “Ông ấy chỉ giao tiếp cùng cây cỏ trong rừng, không trò chuyện với loài người.

Ông ấy ngồi một mình trên đồi cao mà nhìn xuống thành phố của chúng ta.”

Đúng là ta đã trèo lên những đỉnh đồi cao và đi dạo ở những nơi hẻo lánh.

Nhưng nếu không đứng ở chỗ thật cao, trong một khoảng cách thật xa, thì làm cách nào mà ta có thể nhìn rõ các bạn?

Nếu người ta không ở nơi xa, thì làm sao người ta thật sự về gần?

Trong các bạn lại có những người cất tiếng gọi ta, dù không bằng lời, để hỏi rằng:

Người xa lạ kia ơi, hỡi người xa lạ, người đam mê những đỉnh cao vời vợi, sao người lại chọn sống trên chóp núi nơi đại bàng xây tổ?

Người theo đuổi làm chi những thứ không thể nào với tay tới được?

Cơn bão nào người muốn gom nhốt vào trong lưới?

Loài chim hư ảo nào người muốn săn bắt giữa bầu trời?

Hãy xuống đây và sống như một người giữa chúng tôi.

Xuống đây mà dỗ dành cơn đói bằng cơm ngon của chúng tôi, xoa dịu cơn khát bằng rượu nồng của chúng tôi.”

Trong lúc tâm hồn cô đơn, họ đã nói với ta những lời ấy.

Nhưng giá như sự cô đơn của họ sâu lắng hơn một chút, họ hẳn đã biết rằng ta chỉ đi tìm bí mật của niềm vui và nỗi đau của các bạn mà thôi,

Và ta chỉ đi săn lùng những bản ngã rộng lớn hơn của bạn đang thong dong dạo bước trên bầu trời.

Nhưng người thợ săn cũng là kẻ bị săn: Bởi vì nhiều mũi tên rời cánh cung của ta đã nhắm vào chính tim ta.

Loài có cánh bay cao đồng thời cũng là loài bò sát,

Vì khi đôi cánh của ta dang rộng dưới mặt trời, cái bóng của nó in trên nền đất lại là một chú rùa.

Và ta, một kẻ giàu đức tin, cũng là một người đầy nghi hoặc.

Vì biết bao lần ta đã đặt bàn tay lên vết thương của chính mình để thông hiểu các bạn nhiều hơn, để có lòng tin sâu rộng hơn vào các bạn.

Và với sự thông hiểu, với lòng tin đó, ta lại nói rằng:

Các bạn không bị bó hẹp trong thân thể, không bị giới hạn trong những ngôi nhà hay những cánh đồng.

Thứ thật sự là các bạn, thứ đó đang trú ngụ phía bên trên đỉnh núi, đang ngao du cùng ngọn gió.

Đó không phải là thứ trườn ra nắng để sưởi ấm hay bò vào hang để tìm sự an toàn.

Thứ đó hoàn toàn tự do, một thứ tinh thần bao trùm trái đất và chuyển động trên tầng mây.

Và nếu những lời này là mơ hồ, xin đừng tìm cách làm cho chúng rõ ràng.

Mơ hồ và u ám là khởi đầu của mọi vật, nhưng không phải là kết cục,

Và ta tha thiết muốn các bạn nhớ đến ta như nhớ đến một sự khởi đầu.

Sự sống, cũng như tất cả những gì có sự sống, đều được hoài thai trong sương mù chứ không phải trong pha lê.

Ai có biết chăng, pha lê chính là sương mù khi phân rã?

Ta muốn khi nhớ về ta, các bạn hãy nhớ điều này:

Những gì có vẻ như yếu ớt nhất, hoang mang nhất trong các bạn là những gì mạnh mẽ nhất, kiên cường nhất.

Có đúng chăng, hơi thở mảnh mai của bạn làm cho xương cốt của các bạn trở nên thẳng ngay, cứng cáp?

Có đúng chăng, giấc mơ các bạn từng mơ qua và đã quên đi mất, giấc mơ ấy đã xây nên thành phố của các bạn và tạo ra bao thứ chứa trong thành phố đó?

Nếu bạn có thể nhìn thấy nhịp triều lên xuống của hơi thở đó, bạn sẽ không còn muốn nhìn thấy tất cả những thứ khác.

Nếu bạn có thể nghe tiếng thì thầm của giấc mơ đó, bạn sẽ không còn muốn nghe âm thanh nào khác.

Nhưng bạn lại không nghe thấy gì. Mà như thế lại hóa ra hay.

Cái tấm mạng phủ che mắt bạn sẽ được cởi ra bởi bàn tay đã dệt ra nó. Và rồi bạn sẽ được thấy,

Những mảng đất sét bít chặt tai bạn sẽ được gỡ ra bởi chính bàn tay đã trám nó vào.

Và rồi bạn sẽ được nghe.

Nhưng bạn sẽ không phải lấy làm ân hận về việc đã từng bị điếc, bị mù.

Vì vào ngày ấy, bạn sẽ được biến đến cái mục đích sâu xa nằm phía sau tất cả mọi thứ trên đời.

Bạn sẽ tri ân bóng tối như bạn từng tri ân ánh sáng….

Nói xong những lời này, nhà Tiên tri đưa mắt nhìn quanh. Ông thấy viên hoa tiêu đang đứng bên khoang lái ngẩng lên nhìn cánh buồm no gió, rồi lại đăm chiêu nhìn phía xa xăm.

Ông lại nói:

Kiên nhẩn thay, vô cùng kiên nhẩn là thuyền trưởng của ta.

Gió đang lên, và kìa cánh buồm đang tung phần phật;

Ngay cả bánh lái cũng đòi chuyển hướng ra khơi; nhưng thuyền trưởng vẫn điềm nhiên chờ đợi sự im lăng của ta.

Và những chàng thủy thủ kia, đã nghe bài hợp ca của biển, cả họ cũng đã nhẫn nại nghe ta nói.

Giờ thì họ không còn phải chờ đợi lâu thêm nữa.

Ta đã sẵn sàng rồi.

Dòng suối đã về đến biển khơi, và thêm một lần nữa, bà mẹ vĩ đại lại sẽ ôm vào lòng đứa con trai bé bỏng.

Tạm biệt các bạn, hỡi những người dân thành Orphalese.

Ngày hôm nay đã hết.

Nó đã chấm dứt với chúng ta, như đóa huệ kia chấm dứt với ngày mai của nó.

Những gì đã được trao tặng cho chúng ta ngày hôm nay, chúng ta sẽ giữ mãi.

Và nếu như chưa đủ, chúng ta sẽ còn gặp nhau để cùng chìa bàn tay về phía người cho.

Đừng quên rằng ta sẽ còn về đây với các bạn.

Một chút nữa thôi, những ước nguyện của ta sẽ gom bụi và bọt biển về để hóa thân trong hình hài khác.

Một thoáng nữa thôi, một thoáng nghỉ ngơi trên cánh gió, rồi một người phụ nữ khác sẽ lại sinh ta.

Tạm biệt các bạn, tạm biệt những năm tháng thanh xuân ta đã sống cùng các bạn.

Cơ hồ như chúng ta chỉ mới gặp nhau ngày hôm qua thôi, trong một giấc mơ.

Khi ta cô đọn, các bạn đã hát cho ta nghe, và ta đã xây lên trời một tòa tháp bằng những khát khao của các bạn.

Nhưng giờ đây, giấc ngủ đã đi qua và cơn mơ cũng tan biến mất rồi, trời cũng không còn là ban mai nữa.

Mặt trời đã ở giữa đỉnh đầu và cơn mơ màng thức ngủ của chúng ta đã kéo dài đến phần còn lại của ngày. Phải chia tay thôi nhé.

Nếu trong chạng vạng hoàng hôn của ký ức, chúng ta có gặp lại nhau, chúng ta lại sẽ cùng nhau trò chuyện, và lúc ấy các bạn sẽ hát cho ta nghe một bài hát còn thâm trầm hơn nữa.

Và nếu những bàn tay của chúng ta có quờ chạm vào nhau trong một giấc mơ khác, thì chúng ta lại cùng xây thêm một tòa tháp lên trời…

Nói xong, ông đưa tay ra hiệu cho đoàn thủy thủ. Họ liền nhổ neo, tháo dây buộc thuyền và hướng thẳng về phương đông.

Cả đám đông cùng kêu lên một tiếng như thể từ một trái tim duy nhất. Tiếng kêu ấy làm bốc tung đám bụi, lan tận ra biển xa như thể thoát ra từ một cây kèn vĩ đại.

Chỉ có Almitra là im lặng. Bà đưa mắt dõi theo con thuyền mãi đến lúc nó khuất dạng giữ màn sương.

Và khi mọi người đã tản mác, bà vẫn đứng một mình trên bờ biển, lòng vẫn bồi hồi nhớ câu nói của ông:

“Chỉ một thoáng nữa thôi, một thoáng nghỉ ngơi trên cánh gió, rồi một người phụ nữ khác sẽ lạị sẽ sinh ta.”

03.03.2014
Lê Tuấn Đạt dịch The Prophet – Kahlil Gibran